Kademeli emeklilik bekleyenlerin sayısı her geçen gün artarken Emeklilikte Yaşa Takılanlar çıkarıldıktan sonra tekrar erken emeklilik hakkı doğup doğmayacağı merak edilliyor.

Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Bal, merak edilen soruların karşılıklarını Tgrthaber.com İktisat Editörü Bengü Sarıkuş’a ile paylaştı:

KADEMELİ EMEKLİLİK KİMLERİ KAPSAYACAK

Kademeli emeklilik bekleyen kesim kimleri kapsıyor?

Kademeli emeklilik bekleyenler 1999-2008 ortası sigorta girişi olanlar, birebir prim gün ödemesi olanlar hatta birtakım örneklerde fazla prim günü ödemesi olanlar olmasına karşın yaş kuralı nedeniyle emekli olamayanları kapsıyor.

Sonuçta bu beşerler da 9 Eylül 1999 öncesi işe girenler üzere vergisini ödemiş, primini yatırmış, sisteme güvenerek çalışmış bireyler. Fakat öncesinde daha rahat kurallarda bir emeklilik varken, sonrasında koşulların bir anda ağırlaştırılması, bu kesiti sistemin yükünü taşıyan bir kitle hâline getirmiştir.

GÜN SAYISI

“7800 günüm var, EYT’li 5900 günle emekli olurken ben 14 bin günü devireceğim” şikâyetinin sebebi nedir?

Bu şikâyetin temeli birebir yasaya (4447 sayılı Kanun) tabi iki kişi yalnızca birkaç ay / yıl farkla biri en fazla 5975 günle yaş kuralı aranmaksızın emekli olurken, başkası yaş koşulu yüzünden 60’lı yaşlara kadar çalışmak zorunda kalıyor bu durum, “Ne kadar çok çalışırsan o kadar cezalandırılırsın” algısına neden oluyor ve toplumsal devlet prensibini zedeliyor.

Bir öteki değerli sorun da, 9000 prim gününden sonra Aylık Bağlama Oranlarının artmaması. Yani beşerler sistemde kaldıkça fiilen cezalandırılıyor.

Hakkaniyete dayalı bir sistemde Toplumsal Güvenlik şemsiyesinde uzun prim ödemek maaşta artışa yol açması gerekir yoksa insanları sistem dışına itersiniz. Bu da aktüeryal istikrar üzerinde olumsuz etkiyi artırır.

HANGİ YAŞ KÜMESİ EMEKLİ OLACAK

Kademeli emeklilik gelirse hangi yaş kümesinden itibaren başlar?

Murat Bal: Dünya örneklerine ve Türkiye’de evvelce yapılan yanlışlara bakıldığında 38-43 yaşlarında insanların emekli edilmesi sistemi sürdürülebilir olmaktan çıkarır.

Nitekim ülkemizde bu yaşandığı için EYT sorunu ortaya çıkmıştı. Kademeli emeklilikte de bu kusura düşmeden kabul edilebilir bir yaştan kademe başlayabilir. Lakin şahsi görüşüm bu kabul edilebilir yaş asla 38-43 olmaz.

Türkiye kaidelerini da öngörerek bu kademenin 50 ve üzeri yaşlardan başlaması hem sistemsel sürdürülebilirlik açısından hem de bahsettiğimiz mali yük açısından bir çıkar yol oluşturur.

KADEMELİ EMEKLİLİKTE TARİH

Kademeli emeklilik gelme ihtimali var mı? Bir tarih öngörüsü yapılabilir mi?

Elbette gelme ihtimali vardır. Zira mevzu siyasalların sırtını dönemeyeceği bir büyüklüğe ulaşmaktadır. Lakin burada kilit noktaya ben geçmişten örnek vermek istiyorum. EYT Uğraşı başladığında kaç kişi takviye veriyordu? Çaba nasıl büyütüldü? üzere soruları kademeli emeklilik talebi olanlar da uygun düşünmeli ve uğraşın alanlarda kazanılacağını, insanlara ve siyasilere kaygısını anlatarak da uğraşın büyüyeceğini asla unutmamaları gerekiyor.

Bugün sayı milyonlarla söz ediliyor. Lakin hala daha örgütlü gayrette olanların sayısını şahsen az görüyorum. Örgütlü çaba olmadan bu hakları almak maalesef çok sıkıntı.

Her seçim periyodunda gündemin değerli başlıklarından biri hâline gelmesi olağan bir husus fakat ne vakit el atılır onu kestirmek şu anda güç. Bu büsbütün toplumsal gayretin büyüklüğü ve siyasalların seçim beklentileri ile alakalı bir algoritma. Bu sebeple net bir tarih vermek mümkün değildir.

Bu vesileyle, kademeli emeklilik konusunda örgütlü uğraşın bayraktarlığını yapan EMADDER’e de, alanları terk etmedikleri sürece bu çabayı kazanacaklarını bir kere daha tabir etmek isterim.