Türkiye’nin basın karnesi: Git gide dibe doğru…
CHP Eskişehir Milletvekili Utku Çakırözer, 2025 yılında Türkiye’de gazetecilere yönelik baskıları ele alan kapsamlı bir rapor hazırladı. Gazeteci kökenli milletvekili tarafından hazırlanan 2025 Basın Özgürlüğü Raporu, basın mensuplarının yargı süreçleri, gözaltılar, tutuklamalar, kayyum uygulamaları ve yayın yasaklarıyla ağır biçimde karşı karşıya kaldığını ortaya koydu.
Rapora nazaran, 2025 yılı boyunca gazeteciler toplam 610 kere hakim karşısına çıktı. Tıpkı periyotta 95 gazeteci gözaltına alınırken, 39 gazeteci tutuklandı.
Raporda, basın özgürlüğüne yönelik baskıların sırf isimli süreçlerle sonlu kalmadığı; kayyum atamaları, RTÜK yaptırımları, erişim manileri ve isimli denetim uygulamalarıyla sistematik bir yapıya dönüştüğü vurgulandı.
39 GAZETECİ CEZAEVİNE GİRDİ
Ocak–Aralık 2025 devrini kapsayan rapora nazaran gazeteciler, haberleri, köşe yazıları ve toplumsal medya paylaşımları nedeniyle ağır biçimde yargılandı. Ortalarında Fatih Altaylı, Furkan Karabay, Ercüment Akdeniz, Elif Akgül ve Yıldız Tar’ın da bulunduğu 39 gazeteci tutuklandı. Merdan Yanardağ ile Enver Aysever’in yeni yıla cezaevinde girdiği belirtildi.
Raporda ayrıyeten, İstanbul’da uğradığı atak sonrası hayatını yitiren gazeteci ve aktivist Hakan Tosun’un vefatına ait soru işaretlerinin hâlâ giderilmediğine dikkat çekildi.
Furkan Karabay’ın 201 gün, Ercüment Akdeniz’in 247 gün, Elif Akgül’ün 101 gün, Kaos GL Genel Yayın Yönetmeni Yıldız Tar’ın ise 102 gün cezaevinde kaldığı hatırlatıldı. Halk TV Genel Yayın Yönetmeni Suat Toktaş’ın da 34 gün tutuklu kaldığı raporda yer aldı.
EV MAHPUSU, İSİMLİ DENETİM VE ERİŞİM ENGELLERİ
Raporda, 2025 yılında tutuklamaların yanı sıra mesken mahpusu, yurt dışına çıkış yasağı ve imza yükümlülüğü üzere isimli denetim önlemlerinin de yaygın biçimde uygulandığı söz edildi. İsmail Saymaz ve Eren Öner, konut mahpusu verilen gazeteciler ortasında yer aldı. Çok sayıda gazeteci hakkında ise tutuklama olmaksızın isimli denetim kararı verildi.
Yıl boyunca yüzlerce haber ile gazeteci, sanatçı ve siyasetçilerin ferdî toplumsal medya hesaplarına erişim mahzuru getirildiği belirtilerek, bu uygulamaların kamunun bilgiye erişimini önemli biçimde sınırladığı kaydedildi.
Murat Ağırel, Alican Uludağ, İsmail Arı, Osman Çaklı, Zeynep Durgut, Şule Aydın, Rabia Önver ve Şehriban Aslan’ın da ortalarında bulunduğu çok sayıda gazetecinin haberleri ve paylaşımları nedeniyle tehdit edildiği raporda vurgulandı.
Ayrıca Hoş Payzın, Yılmaz Özdil, İsmail Arı, Mustafa Bildircin, Fırat Fıstık, Sarya Toprak, Sedef Kabaş, Gülistan Dursun, Kayhan Ayhan, Öznur Paha, Can Uğur, Selçuk Özbek, Gökay Başcan, Candan Yıldız ve Metin Yoksu hakkında haber, paylaşım ve yorumları nedeniyle soruşturma ve davalar açıldığı aktarıldı.
RTÜK’TEN REKOR CEZA, KANALLARA KARARTMA
Rapora nazaran, 2025 yılında eleştirel yayınlar gerekçesiyle RTÜK tarafından dört televizyon kanalına toplam 53 yaptırım uygulandı. Bu yaptırımların mali karşılığının 92,7 milyon TL olduğu belirtildi. SZC TV’ye 10 gün, Tele1’e ise 5 gün ekran karartma cezası verildi. RTÜK yaptırımlarının bilhassa protestolar ve yargı süreçlerine ait yayınların akabinde ağırlaştığına dikkat çekildi.
KAYYUM NİZAMI VE TMSF ETKİSİ
Raporda öne çıkan bir öteki başlık ise kayyum uygulamaları oldu. İstanbul merkezli soruşturmalar kapsamında TELE1, Habertürk, Show TV ve Bloomberg HT üzere medya kuruluşlarına kayyum atanmasıyla birlikte TMSF’nin Türkiye’nin en büyük medya işvereni haline geldiği söz edildi. Çakırözer, bu sürecin editoryal bağımsızlığı ve gazetecilerin iş teminatını ortadan kaldırdığına dikkat çekti.
TÜRKİYE BASIN ÖZGÜRLÜĞÜNDE 159’UNCU SIRADA
Raporda yer alan değerlendirmeye nazaran, yaşanan tüm bu gelişmelerin akabinde Türkiye, basın özgürlüğü sıralamasında 180 ülke ortasında 159’uncu sıraya geriledi. Çakırözer, raporun sonuç kısmında basın özgürlüğünün demokratik toplumların temel ögesi olduğunu vurgulayarak, gazetecilere yönelik baskıların son bulması davetinde bulundu.
