Dünyanın farklı noktalarındaki çatışma çizgilerinde yıllarca vazife yapan savaş muhabiri, fotoğrafçı ve belgeselci Coşkun Aral, alanda yaşadıklarını “İmkansız Coğrafyalar” isimli kitabında bir ortaya getirdi.

Geçtiğimiz kasımda çıkan kitapta Aral, dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan askeri ve siyasi kırılmaları okuyucuya aktarıyor.

Bunlardan birisi ise tüm dünyanın takip ettiği İran ile ilgili. 1979’daki İslam İhtilali’nin akabinde 1980’de başlayan ve sekiz yıl süren İran-Irak Savaşı da Aral’ın takip ettiği tarihi olaylar ortasında yer alıyor. Bilhassa ön cephede mayın tarlalarına sürülen ve cesetleri, ordunun üstlerinden itimatla geçmelerini sağlayan gençlerin cepheye gönderilmeden evvelki halleri hayli sarsıcı… Gerisini Aral’ın kaleminden okuyalım…

STALİN’İN ORGU KATYUŞALAR

“(…) İstekli savaşçılar Ahvaz’dan cepheye gidiyordu. Çocuk yaşta diyebileceğim gençlerin bir kısmı otobüslerle, bir kısmı da kamyon kasalarında yola çıkıyordu. Bir hafta kadar sonra Tahran’a döndüğümde, şahsen İmam Humeyni’nin bu gençleri bir merasimle uğurlamasına şahit olacaktım. Gençler, Irak zırhlılarının sonu aşmalarını engellemek gayesiyle, adeta etten bir duvar oluşturmaları için ölmek üzere gönderiliyordu.

Ahvaz’dan Hürremşehr’e kısa süren seyahatimiz, nasıl bir cehenneme varacağımızın işaretleriyle doluydu. Basra Körfezi’ne 10 kilometre uzaklıkta, Irak topçusunun ve katyuşa roketlerinin yağmur üzere yağdığı bu rafineri kentinde, en çok aklıma kazınan imaj kaçışan insanlardı… Gazeteciler olarak birbirimizden ayrılmıyorduk. Stalin’in orgu olarak tanımlanan katyuşalar hem yangın çıkarıyor hem de yarattığı şokla yeri göğü sarsıyordu. Bombardıman altında namaz kılmaktan diğer dermanı olmayan genç savaşçılar da göze çarpıyordu. Bu ortada bir araçtan muhafazalarıyla inen bir adamı hatırlıyorum. Şu anda hayatta olmayan Kaveh Golestan ve Mustafa Çamran. İranlı meslektaşlarım, Golestan’ın yanındaki adamın, İran Savunma Bakanı Mustafa Çamran olduğunu söylediler. Bizimle selamlaştı. Çamran, mevzilerde kontrole gitti. Golestan da onu takip etti. Biz de bir mühlet dolaşıp fotoğraflar çektikten sonra otobüse binip geri döndük. Sonlu müsaademiz vardı ve bombardıman sürat kesmeden devam ediyordu. Gerçekten, biz ayrıldıktan birkaç gün sonra Hürremşehr düşecekti.

YEMESİ SAKINCALI HAVYARLAR BUZDOLAPLARINDA SAKLANIYORDU

Tahran’da birkaç gün kaldım. Kaldığım otel eski Intercontinental Oteli, o günkü ismiyle Lale Otel’di. İslami rejimin gelmesiyle birlikte yenmesi sakıncalı olan Beluga havyarı otelin soğuk hava depolarında duruyordu ve biz, otelde kalan tüm yabancı gazeteciler her gün çello kebap ya da cüce kebabın yanında dünyanın en değerli havyarını da yiyorduk. Yanında da Coca-Cola içiyorduk.

İrşad-i İslami yetkilileri kaldığımız otele gelip, bize nereye gideceğimizi bildirirdi. Bazen taksi tutup onların araçlarını takip ederdik, bazen de otobüsle bizi istedikleri yere götürürlerdi. Bunlar ortasında en ilginci, Ahvaz’da cepheye gidişlerine şahit olduğum gönüllülerin uğurlama merasimiydi. Kapalı bir salonda yapılan merasimde İmam Humeyni, tüm salona hâkim bir terasta herkesi selamlıyordu. Meddahların şiirsel bir üslupla okudukları Farsça beyitlere, gençlerin göğüslerine vurdukları yumrukların sesi karışıyordu. Neredeyse çocuk yaşta denebilecek yüzlerce genç, hâkî renkte üniformalarıyla Humeyni’nin önünde duruyor, onun hayırduasını alıp mevte yollanıyordu.

MAYIN TARLALARINA SÜRÜLEN GENÇLER

“Basij” olarak isimlendirilen gönüllüler, ön cephede mayın tarlalarına sürülüyor ve cesetleri, ordunun üstlerinden inançla geçmelerini sağlıyordu. Ortalarında yaşları 12 olan çocuklar da vardı, 70’li yaşlarda olanlar da. Humeyni’nin onları cepheye gönderirken yaptığı etkileyici konuşmayla büyülenen şehit adaylarının, cephede de şevklerini artıracak senaryolar yazılıyordu. 12. İmam’ı canlandıran beyaz atlı, beyaz kefenli bir adam, gönüllülere görünüyor ve onları rahatlıkla vefata sürükleyebiliyordu. Gazeteciler ortasında dolaşan söylentilerden biri de 12. İmam’ı canlandıranlardan birkaçının Irak ordusu askerleri tarafından yakalandığıydı.

İşte o kare: Mayın tarlasına; vefata gönderilen İranlı o gençler

DEVRİM KENDİ EVLATLARINI YEDİ

İran-Irak savaşının patlak verdiği gün başlayan İran seyahatlerim, savaş devam ettiği sürece sürdü. Humeyni’nin vefat ettiği 1989 yılından sonra birkaç defa farklı nedenlerle gittiğim İran’da ihtilal ne yazık ki evlatlarını da yedi. Cumhurbaşkanı olarak tanıdığım Beni Sadr, Fransa’ya kaçtı, ihtilalin motor güçlerinden olan Tudeh mensupları tutuklandı ve idam edildi. İhtilalin öncüsü olarak tanımlanan Marksist gençlik örgütü Halkın Fedaileri mensuplarının Şah devrinden daha katı bir uygulamayla cezaevlerine atıldığını ve öldürüldüklerini duydum. İhtilalin ortaya çıkışında değerli bir vazife üstlenen ve Şah’ın ordusuna karşı halk gayreti başlatan İhtilal Muhafızlarının ülke idaresini nasıl ele geçirdiklerine, nasıl şirketleştiklerine ve ticaretle uğraştıklarına şahit oldum. Tekrar de İran halkının sanata ve kültüre olan ilgisinin hiç eksilmediğini, tersine arttığını da gözlemledim.