Tuhaf inançların kitabı yazıldı: Her Şeyin Teorisi: Tuhaflıklar Dünyasına Bir Yolculuk
Yazar ve komedyen Dan Schreiber, karşılaştığı tuhaf inançları ve tezleri bir kitapta bir ortaya getirdi. Londra’da yaşayan Avustralyalı bir radyo imalcisi, muharrir, podcast yayıncısı ve komedyendir kendisi. Schreiber, bu cins öyküleri “Her Şeyin Teorisi: Tuhaflıklar Dünyasına Bir Yolculuk” isimli kitabında topluyor. Yepyeni ismi The Theory of Everything Else. 2022’de Birleşik Krallık’ta, 2023’te William Morrow (HarperCollins imprint) tarafından ABD’de yayımlanmıştır. En son İspanya’da “La teoría de todo lo demás“ ismi ile yayınlandı. Kitap, insan niyetinin en garip köşelerine odaklanıyor. Bilimin ve aklın ilerlemesine karşın, batıl inançların ve sıra dışı açıklamaların nasıl hayatta kaldığını gösteriyor. Ona nazaran dünya, gizemlerle dolu ve birçok insan bu gizemlerin çözüldüğüne inanarak, hayatını buna nazaran şekillendiriyor.
DARWİN’İN BURNU VE FRENOLOJİ
Kitaptaki çarpıcı örneklerden biri Charles Darwin’e dair. Onun bir kitabı kelam konusu olan; The Voyage of the Beagle, Charles Darwin tarafından yazılan ve 1839 tarihinde Journal and Remarks ismiyle yayımlanan bir kitaptır. The Narrative of the Voyages of H.M. Ships ,Adventure and Beagle’ın üçüncü cildiydi ve öteki ciltler gemilerin kaptanları tarafından yazılmış ve düzenlenmişti. Journal and Remarks, Darwin’in, HMS Beagle gemisinin ikinci araştırma seferindeki rolünü ele alıyor. Darwin’in anlatısının popülaritesi nedeniyle yayıncı bunu 1839’da Journal of Researches ismiyle tekrar yayınladı ve 1845’te yayınlanan gözden geçirilmiş ikinci baskıda bu isim kullanıldı. Kitabın 1905’teki tekrar basımına The Voyage of the “Beagle” ismi verildi ve günümüzde bu isimle tanınıyor. Türkçeye, Ocak 2018’de Tazı Seyahati başlığıyla çevrildi. Çağdaş bilimin temel taşlarından biri olarak anlatılır. Lakin Schreiber’in aktardığına nazaran Darwin, gemiye neredeyse alınmıyordu. Bunun nedeni, devrin tanınan kelamda bilimi olan frenolojiye (Frenoloji, kişinin başının biçiminden onun karakterini, kişiliğini ve suça yatkınlığını belirleme argümanında olan bir teoridir) inanan Kaptan FitzRoy’un, Darwin’in burnunun formunu beğenmemesiydi. Burnun, karakter ve zekâ hakkında bilgi verdiğine inanılıyordu.
ÖLÜ BESTEKARLARDAN GELEN YENİ ESERLER
1970’te Philips plak şirketi tarafından yayımlanan A Musical Seance albümü de Schreiber’in örnekleri ortasında. Meyyit bestekarların kendisine yeni müzik yapıtları dikte ettiğini tez eden İngiliz bestekar, piyanist ve medyum Rosmary Brown . 1970’lerde Claude Debussy , Edvard Grieg , Franz Liszt , Franz Schubert , Frédéric Chopin , Igor Stravinsky , Johann Sebastian Bach , Johannes Brahms , Ludwig van Beethoven , Robert Schumann ve Sergei Rachmaninoff tarafından kendisine dikte edildiği tez edilen yapıtları sunarak küçük bir medya sansasyonu yarattı . Albüm önemli biçimde yayımlandı ve uzun mühlet tartışıldı.
NOBEL ÖDÜLLÜ FAKAT SIRA DIŞI
Schreiber’in “Nobel hastalığı” ismini verdiği olgu, kitapta geniş yer tutuyor. PCR testinin mucidi ve Kimya Nobel Mükafatı sahibi Kary Mullis, geceleri parlayan bir rakun gördüğünü ve onunla konuştuğunu sav etmişti. Birebir kişi, HIV virüsünün varlığını da reddediyordu. HIV’i tanımladığı için Nobel alan Luc Montagnier ise ilerleyen yıllarda aşı aykırısı oldu, “su hafızası”(*)na inandı ve Parkinson için papaya yemeği önerdi. Bilim insanlarının takıntıları da kitapta yerini almış. Büyük fizikçi Wolfgang Pauli’nin 137 sayısına takıntılıydı. Kuantum mekaniğinin kimya üzerindeki tesiri konusunda öncülük etmiş, 20. yüzyılın en kıymetli kimyagerleri ortasında yer alan Linus Pauling ve transistörün mucitlerinden ABD’li fizikçi William Shockley’nin öjenik fikirleri savundukları öne sürülüyor kitap. Yani birtakım insanların ‘daha iyi’, kimilerinin ise ‘daha kötü’ doğduğunu; toplumun da ‘iyi’ görülen insanları çoğaltıp ‘kötü’ görülenleri azaltması gerektiğini savunan fikir.
DJOKOVİÇ’İN SAPLANTISI
Schreiber, tuhaf inançların yalnızca bilim insanlarıyla sonlu olmadığını vurguluyor. Tenis yıldızı Novak Djokovic’in, makûs ruh hâlinin yiyeceklere bulaşabileceğine ve besin kıymetlerini yok edebileceğine inanması buna örnek gösteriliyor. “Mutlu yemek yemelisiniz” fikri, bu inancın özetine dönüşüyor.
TUHAFLIKTAN TURİZME
Bazı sıra dışı inançlar ekonomik fırsata dönüşmüş durumda. Japonya’daki Shingo adasında, İsa’nın mezarı olduğu tez edilen yer etrafında bir turizm dalı oluşmuş. İskoçya’daki Loch Ness canavarı, Bermuda Üçgeni ya da Bigfoot söylentileri de emsal halde kullanılıyor. İngiltere’nin Pontefract kentinde “Kara Keşiş” hayaletinin yaşadığı söylenen konutta beşerler geceyi geçirmek için para ödüyor. Hatta hayaleti kovmaya gelen bir şeytan kovucunun, konut sahibini kızdırdığı anlatılıyor; zira hayalet, meskenin geçim kaynağı.
KOMPLO, TOPLULUK VE YALNIZLIK
Schreiber’e nazaran bu inançlar, birden fazla vakit gerçeği aramaktan çok, bir topluluğa ilişkin olma gereksiniminden besleniyor. Düz Dünya savunucuları, komplo teorisyenleri ya da alternatif şifa akımlarına inananlar, bu sayede yalnızlıktan kurtuluyor. Bu durum, dini inançtan çok toplumsallaşmak için kiliseye giden insanlara benzetiliyor.
MİZAHIN ROLÜ
Schreiber, tuhaf teorilerin eğlenceli olabileceğini kabul ediyor fakat uyarıyor: Aşı tersliği üzere örnekler de yanlış bilgi tehlikeli sonuçlar doğurabiliyor. Tekrar de mizahın ehemmiyetini vurguluyor. Ona nazaran müzikten sonra insanlığın en büyük icadı mizah. Kahkaha endorfin salgılatıyor ve insanları bir ortada tutuyor.
Schreiber’in aktardığı örnekler, Darwin’in burnundan Nobel ödüllü bilim insanlarının tezlerine, hayaletli meskenlerden konuşan rakunlara kadar uzanıyor. Ortaya çıkan tablo net: Dünya tuhaf, beşerler tuhaf ve bu tuhaflıklar insanlık tarihinin vazgeçilmez bir kesimi.
“LÜZUMSUZ” DENİLEN MERAK: TÜRKİYE’DE BİR ANSİKLOPEDİ FENOMENİ
El País’te yayımlanan Dan Schreiber söyleşisi, gündelik hayatın tuhaf, değersiz üzere görünen ancak insan zihnini daima meşgul eden sorularına odaklanan bir tıp “merak kültürü”nü tekrar gündeme getirdi. Bu yaklaşımın Türkiye’deki erken ve az örneklerinden biri ise Gereksiz Bilgiler Ansiklopedisi serisi oldu.
Kim yazdı, nasıl bir seri?
Seri, Tamer Korugan tarafından kaleme alındı. Ankara doğumlu olan Korugan, Ortadoğu Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği mezunu. Birinci cildi 2007’de yayımlanan Gereksiz Bilgiler Ansiklopedisi, bugüne kadar en az altı cilt halinde basıldı. Kitaplar, akademik lisan kullanmadan, kısa ve direkt anlatımlarla “gündelik merak” sorularını derleyen bir yapı kurdu.
Kitaplarda ne soruluyor?
Seride yer alan sorular, gündelik hayatta sıkça karşılaşılan lakin birçok vakit üzerinde durulmayan detaylardan oluşuyor. Kitaplarda şu tıp başlıklar yer alıyor:
Trafik ışıkları neden kırmızı, sarı ve yeşildir?
Erkek gömleklerinin düğmeleri neden sağ taraftadır?
Sivrisinekler insanı neden sokar, herkesi eşit mi seçer?
Gökyüzü neden mavi görünür?
Kediler nasıl oluyor da birden fazla vakit dört ayak üzerine düşer?
Sirklerde beşerler kılıcı nitekim nasıl yutabiliyor?
Esnemek bulaşıcı mıdır?
İnsan neden gıdıklanır?
Uçaklar gökyüzünde neden iz bırakır?
Antik çağda beşerler vakti nasıl ölçüyordu?
Sorular, “lüzumsuz” başlığına karşın fizik, biyoloji, tarih ve günlük hayat bilgileriyle yanıtlanıyor.
* Su hafızası, suyun daha evvel içinde çözünmüş unsurları , keyfi sayıda ardışık seyreltmeden sonra bile koruyabilme yeteneği olarak öne sürülmüştür. Homeopatik ilaçların, özgün unsurun hiçbir molekülü kalmayacak kadar seyreltildiklerinde bile tesirli olmalarının bir sistemi olduğu tez edilmiştir, lakin bunun için rastgele bir teori bulunmamaktadır.
Sina Koloğlu
