Anneliese Rupp Stuttgart’ta mimarlık ve kent planlaması eğitimi alan Selanikli Mithat Yenen ile evlendi: Almanya’yı, dinini ve vatandaşlığını geride bırakarak Müslüman oldu ve Aliye ismini aldı. Bu kıssa, Sevgi Soysal’ın edebiyatında bilhassa Tante Rosa’da izlenebilen bir aile kıssasına dönüşecekti.

Aile Almanya’dan döndükten sonra evvel İstanbul’a, akabinde Ankara’ya yerleşti. 3 kardeşi daha olan Sevgi Soysal’ın çocukluğu ve gençliği Ankara’da geçti. Ankara Kız Lisesi’nde okudu; ardından Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Arkeoloji Bölümü’ne girdi. Üniversite yılları, edebiyatla tiyatronun iç içe geçtiği bir periyottu. Birinci eşi Özdemir Nutku ile bu yıllarda tanıştı; 1955’te evlendiler. Ankara’nın edebiyat etraflarında yapılan tartışmaların içine girdi.

1958’de oğlu Korkut’u kucağına aldı.

Sonraki yıllar Sevgi Soysal için ağır bir üretim devriydi. Mecmualarda hikayeler yayımladı, çeviriler yaptı, 1961’de Haldun Dormen’in ‘Zafer Madalyası’ oyunundaki tek bayan rolü onundu, tiyatro sahnesine çıktı.

1962’de ilk öykü kitabı ‘Tutkulu Perçem’ yayımlandı.

Bundan iki yıl sonra Özdemir Nutku’dan ayrıldı, rol aldığı tiyatro oyununun yönetmeni Başar Sabuncu ile evlendiğinde takvimler 1965’i gösteriyordu.

Tante Rosa, yayımlandığı 1968 yılında birinci bakışta sonlu bir ilgi gördü; yıllar sonra bayan edebiyatının erken ve özgün örneklerinden biri olarak yine okunacaktı.

1970’te yayımlanan birinci romanı Yürümek, Sevgi Soysal’ın edebiyatındaki kırılma noktalarından biri oldu. Roman TRT Roman Muvaffakiyet Ödülü’nü aldı; lakin kısa müddet sonra ‘müstehcenlik’ gerekçesiyle toplatıldı. Tıpkı süreçte Soysal, TRT’deki misyonundan uzaklaştırıldı.

Yazarlığı ile kamusal kimliği birinci defa direkt yargı sisteminin konusu hâline gelmişti..

12 Mart 1971 askeri müdahalesi ise Sevgi Soysal’ın hayatını kökten değiştirdi.

O dönem Sosyal Bilimler Fakültesi dekanlığında bulunan Mümtaz Soysal, Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı’nca gözaltına alınıp tutuklanmış, Mamak Cezaevi’ne gönderilmişti. Orada evlendiler. Birkaç ay sonra ‘Sıkıyönetim Komutanlığı Buyruklarına Ters Hareket, kamu malına ziyan verme, sarhoşluk suçları’nı işlediği savıyla sabaha karşı gözaltına alındı, akabinde tutuklandı. Yıldırım Bölge Bayanlar Koğuşu’nda yaklaşık sekiz ay kaldı. Cezaevi onun için yazının tekrar kurulduğu bir yer oldu. Bu tecrübe, daha sonra Yıldırım Bölge Bayanlar Koğuşu ismiyle evvel gazetede tefrika edildi, akabinde kitap haline getirildi.

1972’de ikinci sefer tutuklandığında bu kere Sıkıyönetim Mahkemesi’nde yargılandı; bir yıl ağır mahpus cezasına çarptırıldı ve cezasının akabinde Adana’ya sürgüne gönderildi.

Kaynak: Deniz Keziban Çakıcı

Mahkeme kayıtlarına geçirilen sözlere nazaran Sevgi Soysal, arkadaşı Altan Öymen ile bir akşam yemek yediği esnada tıpkı yerde ‘tesadüfen’ bulunan iki askeri muhbirin kulak konuğu olduğu konuşmayla “ordunun manevi şahsiyetini tahkir suçlaması” ile ihbar edilmişti. Ortada pek ispat yoktu, konuşmaları nasıl duydukları ise hala tartışılır… Çünkü pek çok söz yanlış duymanın bir örneğiydi: Misal, Soysal’ın “Memleketimi çok seviyorum, hangi kaideler altında olursa olsun memleketimi terk etmeyeceğim” sözleri muhbirlerce, tam aksine “Memleketimi sevmiyorum, kocam tahliye olunca memleketimizi terk edeceğiz” formunda nakledilmişti.

Bunlara karşın Sevgi Soysal 15 Mart 1972 tarihinde tutuklandı. Bir yıl ağır mahpus ve dört ay sürgün cezası aldı.

Kaynak: Deniz Keziban Çakıcı

Bu sürgün de, Sevgi Soysal’ın yazarlığında belirleyici bir dönemeç oldu: Yenişehir’de Bir Öğlen Vakti’ni tamamladı. Roman 1974’te Orhan Kemal Roman Ödülü’nü aldı.

Yaşadıkları, yazılarına yeterliden düzgüne işlemişti: 1975’te yayımlanan Şafak, 12 Mart sonrasının siyasal baskı ortamını, bir bayan karakterin iç dünyasıyla birlikte ele aldı. Roman, işkenceyi sırf mağdurun anlatmıyor, işkencecinin gözünden de aktarıyordu.

Sevgi ve Mümtaz Soysal

1975 yılına gelindiğinde artık 3 çocuk annesiydi: Kızları Defne ve Funda da ortalarına katılmıştı. Lakin makûs haber geldi: Kanser teşhisi konuldu. Tedavi gördü lakin sinsi hastalık nüksetti, bu kere eşi Mümtaz Soysal’la Londra’ya gitti.

Ancak hastalık ilerlemişti ve Türkiye’ye döndükten kısa müddet sonra, 22 Kasım 1976’da hayatını kaybetti.

Kırk yıl süren kısa hayatında dokuz kıymetli yapıt bıraktı.

Ömrü boyunca bırakmadığı şeyler yazmak, düşünmek ve itiraz etmekti…

Cemile Y. Çetin