Suriye geçiş periyodu Cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın 19–20 Ocak’ta Berlin’e yapması beklenen ziyaret “ülkesindeki iç güvenlik durumu” gerekçesiyle iptal edildi. Lakin iptal, sırf Şam’daki çatışmalarla açıklanamayacak bir siyasi tabloya işaret ediyor. Almanya’daki Kürt ve Alevi diasporasının sert yansıları, planlanan kitlesel protestolar ve kısa mühlet evvel Berlin’de gerçekleştirilen Kürt-Yahudi Kongresi’nde verilen stratejik iletiler, bu kararın art planında çok daha derin bir jeopolitik sinyal bulunduğunu gösteriyor. Bu gelişme, Kürtlerin ve müttefiklerinin Avrupa’ya “Suriye’nin geleceği bizim isteğimiz olmadan şekillendirilemez,” bildirisi olarak okunabilir. Lakin dikkat çeken bir nokta daha var: Bundan daha birkaç ay evvel kurulan “Kürt-Yahudi dostluğu”.

Oraya geçmeden neler olduğuna bakalım evvel:

Suriye’nin geçiş devri cumhurbaşkanı Ahmed Şara’nın Berlin ziyareti, Alman diplomasi takviminde sıradan bir temas olarak planlanmıştı. Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier, Başbakan Friedrich Merz, bakanlar ve iş dünyası temsilcileriyle görüşmeler öngörülüyordu. Gündemin merkezinde mültecilerin geri dönüşü ve Suriye’nin tekrar inşası vardı. Fakat Şara’nın meşruiyeti, daha davet açıklandığı andan itibaren Almanya’daki Kürt, Alevi ve muhalif Suriyeli çevrelerin sert itirazlarıyla karşılaştı.

ZAMANLAMA TESADÜF MÜ?

Kürt diasporası, Şara idaresini Kuzey Suriye’de Kürt bölgelerine yönelik askeri operasyonlar, siyasi dışlama ve azınlıklara baskı siyasetleriyle suçladı; bununla irtibatlı olarak Berlin’deki temasların geçiş idaresine memleketler arası meşruiyet kazandırma atılımı olarak görüldüğünü açıkça ilan etti. 19 ve 20 Ocak için başkentte geniş iştirakli protestolar planlandı. Kürt ve Alevi kurumları, “Katliamlar sürerken kırmızı halı serilemez,” bildirisini verdi.

Tam bu atmosferde Şara, ziyareti iptal etti. Resmî münasebet, Suriye’nin kuzeyinde geçiş hükümeti güçleri ile Kürtlerin öncülük ettiği silahlı yapılar ortasında yaşanan çatışmalar ve son anda ilan edilen ateşkes oldu. Lakin zamanlama tesadüf değildi. Berlin sokaklarında yükselmesi beklenen protesto dalgası, diplomatik programın önüne geçmiş olabilir.

BERLİN’DE TEMELİ ATILAN “STRATEJİK YAKINLAŞMA”

Gelelim Avrupa tarihindeki unsur. Bu tablo, birkaç ay evvel tekrar Berlin’de verilen bir diğer siyasi bildiriyle birleşti. 7 Eylül’de düzenlenen birinci Kürt-Yahudi Kongresi, Kürt ve Yahudi topluluklarını tarihte birinci sefer bu ölçekte bir ortaya getirdi. Almanya Kürt Toplumu ile “WerteInitiative”nin (Değerler Girişimi) konut sahipliğindeki kongre, antisemitizm, Kürt tersliği ve radikal ideolojilere karşı ortak cephe daveti yaptı. Federal İçişleri Bakanlığı temsilcileri ve İsrail diplomatik misyonunun iştiraki, toplantının sırf sembolik değil, jeopolitik bir mana taşıdığını da gösterdi.

ORTADOĞU PASTASI

Kongrede verilen ileti açıktı: Kürtler, Ortadoğu’nun geleceğinde pasif bir öge değil, memleketler arası münasebetlerde özne olmak istiyor. Federal Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in partidaşı (CDU) olan Almanya Kürt Toplumu Başkanı Ali Ertan Toprak’ın “Kürtler artık eski Kürtler değil” vurgusu, bu yeni çizginin ilanı üzereydi. Açıklamalarda İsrail-Kürt alakalarının artık örtük değil, açık ve legal bir yere taşınması gerektiği de lisana getirildi. Demokrasi, özgürlük ve azınlık hakları ekseninde İsrail ile Kürtler ortasında stratejik yakınlaşma iletileri verildi.

WerteInitiative Lideri Dr. Elio Adler’in sözleri ise, 7 Ekim 2023’ten sonra Almanya’daki Yahudi toplumunun kendini yalnız hissettiği bir devirde Kürtlerin sergilediği dayanışmanın kıymetine işaret ediyordu. Ortak düşman tarifi netti: Antisemitizm, Kürt aksiliği, radikal İslamcılık ve çok milliyetçilik.

Kongreye katılan isimlerden biri olan ve İsrail’in kuruluşundan bu yana “Kürdistanlılar” ile “Yahudiler” ortasında birinci sefer bu ölçekte siyasal bir yer oluşturulduğunu vurgulayan “İsrail-Kürdistan İttifak Ağı” (Israel-Kurdistan Alliance Network) kurucusu Sherzad Mamsani neler demiş bir de onu anımsatalım:

“KÜRTLER İSTESE DE İSTEMESE DE İSRAİL’İN TARAFINDA OLMAK ZORUNDA”

“Kürt-Yahudi Kongresi olarak tanımlanması bence yanlış, burada Museviler bir din olarak değil, bir ulus olarak nitelendirilmiş oluyor. Ben Kürt bir Yahudiyim; o vakit burada ‘Kürt Yahudi-Yahudi’ olarak mı tanımlanacak? Ya da Kürt ile ‘Kürt Yahudi’ bağlantıları mi? Bu bahiste çekincem olsa da genel olarak kongre epey başarılıydı… Kürtler istese de istemese de İsrail’in tarafında olmak durumunda, İsrail de istese de istemese de Kürtlerin tarafında olmak zorunda, zira her iki taraf da radikal ve faşistlerin saldırısına maruz kaldı. Hasılı, Kürtlerin ve Musevilerin düşmanları ortaktır.”

İşte Şara’nın Berlin ziyaretine karşı yükselen Kürt reaksiyonları karşımızda bu yeni siyasi konumun devamı üzere duruyor. Bildiri şuydu: “Suriye’nin geleceği, Kürtlerin dışlandığı bir denklemle Avrupa’da yasallaştırılamaz. Geçiş idaresiyle kurulacak hiçbir temas, Kürtlerin statüsü, güvenliği ve siyasal temsili hesaba katılmadan sürdürülemez.”

Almanya bu çekişmelerde değerli bir platform olmayı sürdürecek üzere görünüyor. Çeşitli kaynaklar, doğrulanması çok güç, lakin bir eğilimi gösteren sayılar veriyor: Onlara nazaran, Almanya, yaklaşık 2 milyon Kürt ve 125 bini aşkın Yahudi nüfusuyla Avrupa’da bu iki halkın en ağır birlikte yaşadığı ülke pozisyonunda bulunuyor.

BERLİN’DEN GELEN BASKI

Şara’nın iptal kararı “güvenlik önleminin” ötesinde Berlin’den ve Avrupa’dan gelen baskının da sonucuydu. Kürt diasporası, diplomasi masasına sokakta yanıt vermeye çalışıyor. Kürt-Yahudi Kongresi ise bu çabanın artık sadece etnik değil, pahalar ve ittifaklar ekseninde yürütüleceğini ilan etmişti.

Ortaya çıkan tablo, Avrupa için de bir yol ayrımına işaret ediyor.

Bu nedenle Şara’nın Almanya ziyaretinin iptali, yalnızca güvenlik gerekçeli bir diplomatik erteleme değil. Birebir vakitte Kürt diasporasının artan siyasi yükünü, Berlin’de şekillenen Kürt-Yahudi (ya da İsrail) dayanışmasının ya da işbirliğinin bölgesel ve global yankılarını ve Avrupa’nın Ortadoğu siyasetinde karşı karşıya olduğu yeni istikrar arayışlarını yansıtan güçlü bir sinyal olarak okunuyor.

Avrupa’nın bu sinyali nasıl değerlendireceği, Suriye’nin yine inşasında ve Kürt sorununda nasıl bir yol izleyeceği, önümüzdeki devrin en kritik başlıklarından biri olmaya devam edecek.

Işın Ertürk / Stuttgart