Paris’te hayvan gübresi, yanık lastik kokusu: Traktörler, limuzinlerin önünü kesiyor
Paris’te şu günlerde romantizm yok. Eyfel’in ışıkları parlıyor olabilir, kimseye yararı yok. Yanık lastik kokusu var, hayvan gübresi var, biber gazı dumanı var. Şanzelize’de vitrinlere baka baka yürüyen turistler çekildi. Meydanı Brüksel’deki ekip elbiseli bürokratların kâbusu olan dev traktör konvoyları devraldı. Fransız çiftçisi başşehri kuşattı. Otoyollar kilitlendi. Lojistik durdu. Avrupa’nın “düzen” diye kutsadığı şey, bir anda “tarlanın öfkesi”ne tosladı.
“YEŞİL MUTABAKAT” PALAVRASIYLA ZİRAÎ İNFAZ
Avrupa Birliği yıllardır “Yeşil Mutabakat” diyerek, iklimi müdafaa mazeretiyle kendi çiftçisinin boğazına sarılıyor. Ağır vergiler, imkânsız standartlar, bitmeyen denetimler… Sonuç: tarım nefessiz bırakılıyor.
Fransız çiftçisine verilen bildiri açık: “İlaç kullanma, gübreyi azalt, nadası artır, traktörü elektrikliye çevir, karbonu sıfırla.” Kulağa güzel geliyor değil mi? Çağdaş, çevreci, tertemiz Avrupa. Alana indiğinde imaj değişiyor. Bu kurallar maliyeti uçuruyor. Küçük üretici, maliyetle baş edemiyor. Üretim boğuluyor.
Dahası var; Brüksel’den gelen müfettiş ahırın içine giriyor, kâğıda bakıyor, ölçüm yapıyor, ceza kesiyor. Bu yükün altında ezilen küçük üretici tarlasını satmak zorunda kalıyor.
Peki o tarlaları kim topluyor? Büyük tarım monopolleri, fonlar, “yatırımcı” maskesi takanlar… Mülkiyet el değiştiriyor. Bağımsız üretici, kendi toprağında emekçiye dönüşüyor. Avrupa’nın kırsalını bu türlü “modernleştirdiklerini” söylüyorlar. Gerçekte yaptıkları şey pek eski: elindekini alıp seni taşerona çevirmek.
ALMAN ARABASI İÇİN FRANSIZ PEYNİRİNİ YAKMAK
Madalyonun öbür yüzünde dehşetli bir ikiyüzlülük var. Brüksel kendi çiftçisini kıskaca alırken Mercosur’la özgür ticaret mutabakatını iteliyor. Brezilya’dan, Arjantin’den tonlarca et Avrupa limanlarına girecek. Güney Amerika’da Avrupa’nın “çevreci” kuralları işlemiyor. Avrupa’da yasaklanan hormonlar orada hür. Avrupa’da “zehir” diye anılan pestisitler orada rutin. Sonra bu eserler Avrupa pazarına “rekabet” diye sokuluyor.
Avrupa bunu niçin yapıyor? Zira Alman otomotiv sanayisi Güney Amerika’ya daha fazla otomobil satmak istiyor. Berlin sanayi eserlerini satabilsin diye Paris’in tarımı kısma gidiyor. Fransız köylüsü tam da buna isyan ediyor: “Bana üretme diyorsun, benim üretemediğimi dünyanın öbür ucundan getirip bana yediriyorsun.”
UKRAYNA TAHILI: DAYANIŞMA MI, İFLAS MI?
Öfkeyi büyüten bir damar daha var: “Ukrayna ile dayanışma” diye pazarlanan piyasa atağı. Savaş başlayınca Brüksel Ukrayna tahılını gümrüksüz soktu. Kelamda gaye Kiev’e takviyeydi. Olan şu: Kontrol sorunu, transit sorunu, fiyat baskısı derken Avrupa pazarının istikrarı bozuldu. Çiftçi maliyetinin altına düşen fiyata bakıp “Ben bu işi nasıl çevireceğim?” diye soruyor.
Bir de işin can sıkıcı tarafı var. Bu tahıl evrakı “Ukraynalı küçük çiftçi” masalıyla anlatılıyor. Halbuki Ukrayna’da tarım toprağı ve satış kanalları üzerine kimlerin oturduğu herkesin malumu. Avrupa çiftçisi, Ukrayna köylüsüyle kapışmıyor; dev sermayeyle kapışıyor. Brüksel masada “dayanışma” diyor, tarlada “haksız rekabet” büyüyor.
“DEMOKRASİ” MASALI VE POLİS COPU
Batı dünyası demokrasi dersi vermeyi sever. İş kendi vatandaşına gelince cop konuşur. Paris otobanlarında görünen görünüm budur. Kendi ekmeğinin peşindeki çiftçiye karşı devlet refleksi süratle sertleşir. “Özgürlükler ülkesi” diye pazarlanan Fransa’nın gerçek yüzü, barikatın yanında görünür.
Sarı Yelekliler’de de tıpkı sineması izledik. Artık çiftçiler amaçta. “Aşırı sağcı” etiketi havada uçuşuyor. Macron idaresi çiftçiyi dinlemek yerine kriminalize etmeyi tercih ediyor. Zira problem çiftçi değil. Sorun nizam. O nizamın ismi da Brüksel’in koridorlarında yazılı: Global zincir akacak, halk uyacak.
Ama bu defa hesap çarşıya uymadı. Traktör limuzinin yolunu kesti.
TOPRAK İLE SERMAYENİN VAROLUŞ SAVAŞI
Bu hareketleri Fransa’ya sıkıştıranlar sıkıntıyı anlamıyor. Almanya’da da çiftçiler ayakta. İspanya’da da. Hollanda aslında uzun müddettir kaynıyor. Sorun sistemsel: Avrupa Birliği, ulus devletlerin üretim damarını zayıflatıp kıtayı daha kırılgan bir dışa bağımlılık çizgisine itiyor.
“Topraksız tarım”, “yapay et”, “laboratuvar gıdası” üzere başlıklar bu yüzden çiftçinin hudut uçlarına dokunuyor. Zira çiftçi şunu görüyor: Klâsik üretici sahneden çekilirse, besinin denetimi şirketlere geçer. Besin denetimi gidince, egemenlik masal olur.
Köylülük bir ülkenin besin teminatıdır. Hafızasıdır. Bağımsızlığıdır. Köylüyü bitirirsen ülkeyi çokuluslu market zincirlerinin müşterisi hâline getirirsin. Bir ülke buğdayını üretemezse, o ülkenin siyaseti de dışarıdan yazılır. Paris’te yanan ateş, bu köleliğe karşı başkaldırıdır.
SONUÇ: AB’NİN ÇATIRDADIĞI KIŞ
2026 kışı, Avrupa Birliği projesinin vitrinini çatlatan bir kış olarak hatırlanacaktır. Paris sokaklarındaki gübre yığınları, “medeniyetin zirvesi” diye pazarlanan imajın üstüne dökülmüştür. Macron polis gönderir, Brüksel fon musluğunu açıp kapatır. Ama cin şişeden çıkmıştır. Avrupa kırsalı, “küreselci” dayatmaların kendi hayatını nasıl ezdiğini artık çıplak gözle görmektedir.
Paris yanıyor. O alevler samanı yakarken, Avrupa’nın çürümüş neoliberal tertibini de yakıyor. Türkiye’den bakınca görünen tablo kolay: “Medeni Batı”, kendi çiftçisinin sofrası üzerinden sınanmaktadır ve bu imtihan giderek ağırlaşmaktadır.
Ders ortadadır: Ulusal tarım, ulusal güvenliktir. Çiftçiyi unutursan, bir sabah traktör sesine uyanırsın.
Göktuğ Çalışkan / ANKASAM Milletlerarası Bağlantılar Uzmanı
