Osman Kavala’nın bilinmeyenleri: 12 Eylül’e günler kala sorgulandı…

Paris’te dünyaya gelen Osman Kavala, iş hayatından çok kültür-sanat ve sivil toplum alanındaki faaliyetleriyle tanınan bir isim. Kurucusu olduğu Anadolu Kültür AŞ aracılığıyla Türkiye’nin farklı kentlerinde kültürel üretimi destekleyen, bilhassa azınlıklar, lokal hafıza ve ortak ömür temalarına odaklanan projeler yürüttü. Uzun yıllar boyunca görünür bir siyasi konum almadan, kültürel diplomasi ve sivil toplum alanında çalıştı.

Kavala, 2017 yılında Seyahat Parkı protestolarını organize etmek ve finanse etmek, ayrıyeten Türkiye Cumhuriyeti hükümetini devirmeye teşebbüs suçlamalarıyla gözaltına alındı ve tutuklandı. Hakkındaki iddianamelerde, sivil toplum faaliyetleri, telefon görüşmeleri ve milletlerarası temasları hata kanıtı olarak yorumlandı.

Ancak Kavala’nın belgesi, yargılama sürecindeki uzun tutukluluk, beraat kararlarının akabinde tekrar tutuklanması ve birebir fiillerin farklı suçlamalarla tekrar gündeme getirilmesi nedeniyle hukuk etraflarında önemli tartışmalara yol açtı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, tutukluluğun hak ihlali olduğuna hükmetti; buna karşın Kavala özgür bırakılmadı.

İş insanı Osman Kavala 18 Ekim 2017 günü gözaltına alındı, 1 Kasım 2017’de tutuklandı. 3 bin’i aşkın gündür Silivri’de tutuklu bulunan Kavala’nın yolu bundan yıllar evvel sorgulardan geçmiştir:

1980 yılının Ağustos ayı, Osman Kavala’nın devletle birinci yüz yüze gelişlerinden biri olarak dikkat çeker. Yalnızca ‘bulunduğu yer’ nedeniyle sorguya alınması, 1980’ler Türkiye’sinde coğrafyanın nasıl bir güvenlik filtresi fonksiyonu gördüğünü gösterir. Bu kısa temas, ileride yaşanacak daha büyük kopuşların küçük bir habercisi üzeredir.

12 Eylül’den günler evvel denebilecek bir vakit mefhumu içinde sayılan vakitlerde Hacıbektaş Şenliğine giden Kavala Mazgirt’te bir polis baskınına uğrar, otomobilde çok sayıda kitap bulununca evvel karakola akabinde askeri koğuşa alınır: 3 gün üç gece sorguya çekilir.

Latin Amerika’da kaybolmasının hikayesi ise, Türkiye’de pek bilinmeyen bir ayrıntıdır:

1981 yılının yaz aylarında, Amazon havzasında geçen anı, Sevan Nişanyan’ın hatıratında da yer alır: Nişanyan yeni evlenmiş, eşi ile Güney Amerika seyahatindedir. Peru’da onlara, lise yıllarından yakın arkadaşı olan Osman Kavala da katılır. Ekvador’un başşehri Quito’dan New York’a uzanan dönüş sınırında Kavala’nın pasaportu çalınır…

Bir mühlet kendisinden haber alınamaz, Nişanyan’la eşi ABD’ye dönmüştür. Ve polis kapılarını çalar:

“Osman Kavala diye birini tanıyor musunuz?”

Peki olaylar bu noktaya nasıl varmıştır:

BİT İÇİNDE OTOSTOP

O devrin irtibat imkanları sonlu; cep telefonu üzere bir teknolojinin T’si yok… Bir insan, bir haritanın kenarından sessizce düşebiliyor ve yıllar sonra anlaşılabiliyor.

Anlatılana nazaran Kavala, Ekvador’da cezaevine düşer, Gringolar koğuşu*nda bir hafta kalır. Bit, pire içinde sefil halde bir seyahat evrakıyla salınıp Miami’ye varmayı başarır. Lakin durum orada da düzelmez. Otostopla gittiği yolun sonunda sabah uyandığında ne giysilerini bulabilir ne de parasını…

*Gringolar koğuşu, Latin Amerika hapishanelerinde pasaportsuz ya da kimliği meçhul yabancıların tutulduğu, resmî ismi olmayan bir kısmı tabir eder. “Gringo” sözü günlük lisanda yabancı, bilhassa de beyaz ya da İspanyolca konuşmayan bireyler için kullanılır. Bu koğuşlar özel bir muhafaza alanı değildir; bilakis, ne mahallî mahkûmlarla tam olarak iç içe olunan ne de devletin açık biçimde sahiplendiği bir statü sunar. İçeridekiler hukuken tanımsız, süreksiz ve kolaylıkla gözden çıkarılabilir kabul edilir.

Üzerinde diğerinden bulduğu bir tişört ve ayağına küçük gelen terliklerle Florida–New York sınırına savrulur Osman Kavala… Dolmuş uçak sisteminde, bileti olmadan uçağa biner.

Ve iki hafta sonra New York’ta polis kapıyı çalar:
“Osman Kavala’yı tanıyor musunuz?”

Buldukları kişi, La Guardia Havalimanı’nın bir köşesinde üzerinde pis bir atlet-şort, ayağında diğerine ilişkin olduğu besbelli küçük terlikleriyle cüzdansız ve kimliksiz bir Osman Kavala’dır.
“Uçağa beş parasız binmiştir.”

Bu cümleyi tırnak içinde yazmamın bir gayesi var: Zira o sırada Osman Kavala, memleketin en büyük işverenlerinden birinin oğludur. Ancak Amazonlar’da bu bilginin hiçbir karşılığı yoktur. Üstelik pasaportu da gitmiş, sınıfını da kaybetmiştir.

Devlet tanımsız bireyliği de yoktur.

Bu kaybolma, kısa müddet sonra değişik bir dönüşle kapanır. Babasının ani vefatı üzerine Kavala Türkiye’ye döner. Büyük şirketler kümesinin başına geçer. Öykü dışarıdan bakıldığında olağanlaşmış görünür.

Ama Amazonlar’da yaşanan o görünmezlik haline dönüşen kaybolma bir yerlerde kalır.

Osman Kavala’nın öyküsünü mahkeme salonlarında,iddianamelerde okuyanlar için bu ayrıntılar kıymetsiz görünebilir. Lakin bu ayrıntıların hepsinde büyük birer hafıza ve onu bugüne taşıyan dersler var…

Cemile Y. Çetin