Türkiye İstatistik Kurumu datalarına nazaran enflasyon ocakta ile yüksek beklentinin de üzerinde gerçekleşti. Enflasyon aylık yüzde 4.84 oranında artış gösterirken yıllık yüzde 30.65 oldu. Merkez Bankası’nın Piyasa İştirakçileri Anketi’nde aylık tüketici fiyat artışı beklenti ortalaması yüzde 3,76 olarak ölçülmüş, iktisat etraflarında genel beklenti ise yüzde 4’ün biraz üzerindeydi

Halkın temel gereksinimleri yükselen enflasyonla lüks hale geldi. Dar gelirli vatandaşın ömrü yeni yılın birinci ayından zorlaştı. Pekala aylık enflasyon oranı neden yüksek geldi, Orta Vadeli Program’a nazaran gayeler ne kadar etkilendi, sepette neler değişti?

Enflasyon sayılarını Dünya Gazetesi’ndeki köşesine taşıyan Naki Bakır, tüm sorulara ayrıntılarıyla cevap verdi.

AYLIK ENFLASYON NEDEN YÜKSEK GELDİ
“Yeni endekste kira ve içinde yer aldığı konut harcama kümesinin tartısı düşürülmesine karşın, birinci ölçümde yüksek aylık enflasyon çıktı.” diyen Bakır, artan besin fiyatlarına dikkati çekti. Bakır enflasyondaki sıçrayışı şöyle açıkladı:

Gıda fiyatlarındaki süregelen artışlar, bunun kış mevsiminde hava şartlarına bağlı olarak ivme kazanması ve 1 Ocak’ta yürürlüğe giren yeni yıl artırımları, fiyat ve maaş artışları ile faiz indirimlerinin talebi uyarıcı tesiri yanında, fiyat derleme devirlerine bağlı olarak aralık ayının son haftasındaki yüklü yılbaşı harcamalarının fiyatlara üst taraflı tesirinin izleyen aya sarkması üzere faktörler aylık oranı yüksek çıkardı. Bu faktörler, zati yüksek beklenen aylık enflasyonu beklentilerin de üzerine taşıdı.

Ocak ayına has faktörlerin beklentileri de bozma mümkünlüğü bulunurken, bunun enflasyonun ana eğilimi üzerindeki tesirinin hudutlu kalması umuluyor.”

YILLIKTA DÜŞÜŞ DEVAM ETTİ
Yıllık enflasyonun evvelki aya nazaran 0,24 puan düşüşle yüzde 30,65’e indiğini berten Bakır, “Yeni endekse nazaran, ocakta aylık enflasyon geçen yılın tıpkı ayındaki yüzde 5,03’lük oranın altında kaldığı için enflasyon yıllık bazda düşmeye devam etti.” dedi.

YILLIK MAKSADIN ÜÇTE BİRİ ŞİMDİDEN GERÇEKLEŞTİ
Ocaktaki aylık oranla birlikte, Orta Vadeli Program’da (OVP) yüzde 16 olarak öngörülen yıllık TÜFE enflasyonu amacının yüzde 30’luk kısmının şimdiden gerçekleştiğini kaydeden Bakır, şöyle devam etti:

“OVP gayesinin tutabilmesi için yılın kalan 11 aylık devrinde aylık ortalama enflasyonun yüzde 0,92 seviyesinde kalması gerekiyor.

Ocakta yüksek aylık orana karşın yıllık enflasyonun düşmesine yol açan lehte baz tesirinin şubattan itibaren aleyhe dönmesi mümkünlüğü da bulunuyor. Devam eden global jeopolitik riskler, ticaret ve Dolar-Yuan savaşları, bunların güç, varlık ve emtia fiyatlarına mümkün yansımaları 2026’da enflasyonla çabayı zorlaştıracak faktörler olarak öne çıkıyor.”

SEPETTE NELER DEĞİŞTİ
Yenilenen endekste ferdî tüketim harcamalarının sınıflandırıldığı ana harcama kümesi sayısı 12’den 13’e çıktı. Pekala sepette neler değişti? Bakır şöyle açıkladı:

“Gıda ve alkolsüz içeceklerin endeksteki yükü yüzde 24,97’den yüzde 24,44’e, alkollü içecekler ve tütünün yüzde 3,52’den yüzde 2,75’e, kiranın da içinde yer aldığı konut kümesinin tartısı yüzde 15,22’den yüzde 11,40’a, sıhhatin hissesi yüzde 4,09’dan yüzde 2,79’a, “bilgi ve iletişim” olarak tekrar isimlendirilen eski haberleşmenin hissesi yüzde 3,62’den yüzde 3,10’a, eğitimin hissesi yüzde 2,31’den yüzde 2,02’ye çekildi.

Buna karşılık giysi ve ayakkabının hissesi yüzde 7,16’dan yüzde 7,90’a, rutin bakım ve tamiratın da eklendiği mesken eşyasının hissesi yüzde 7,67’den yüzde 7,92’ye, ulaştırmanın hissesi yüzde 15,34’ten yüzde 16,62’ye, cümbüş ve kültürün hissesi yüzde 3,36’dan yüzde 4,34’e, lokanta ve otellerin hissesi yüzde 8,32’den yüzde 11,13’e, çeşitli mal ve hizmetlerin hissesi yüzde 4,43’ten yüzde 4,49’a yükseltildi. Yeni eklenen “sigorta ve finansal hizmetler”in hissesi da yüzde 1,07 olarak belirlendi.”

EMEKLİ ARTIRIMI BİRİNCİ AYDAN ERİDİ: YARISI GİTTİ
Bakır, ocak ayında yüzde 4,84’lük enflasyonla, SSK ve BAĞ-KUR emeklilerinin birinci yarı artırımının yaklaşık yarısının geri alındığını yazdı. Buna nazaran memurlar ve memur emeklilerinin artırımının ise dörtte birden fazlası erimiş oldu.

SEPET DEĞİŞTİ: YUFKA ÇIKTI, SİMİT GİRDİ
Bakır enflasyon sepetindeki değişimi ise şöyle anlattı:

“TÜİK, her yıl fiyat derlenen yerleşim ve iş yerleri ile sepette yer alan eserler, yükleri ve eser tariflerini güncelliyor. Buna nazaran TÜFE, toplumun tüketim kalıplarını mümkün olduğunca gerçeğe yakın biçimde yansıtmayı hedefleyen mal ve hizmet sepeti üzerinden hesaplanıyor.

TÜFE’de bu yıl 81 vilayet ve 239 ilçe kapsamında, 39 bin 70 iş yeri ve 5 bin 246 konuttan (kira) 428 unsur ve 972 husus çeşidi için her ay yaklaşık 636 bin 640 fiyat derlenecek. Güncellemeye nazaran bu yıl sepete; simit (fırın, market ve gibisi yerlerde satılan), yöresel peynirler, hazır pizzalar, hazır börekler, okul forması, bebek elbisesi, termos ve araba ekspertiz fiyatı üzere 38 unsur listeye alındı. Kakao, ekmek hamuru (yufka), kravat, gazeteler ve tıraş materyalleri üzere 30 eser ise sepetten çıkarıldı.

Barkod (satış) datalarının kullanımı prosedürüyle perakende ticaret dalında değerli hisseye sahip zincir marketlerden sağlanan bilgilerle derlenen fiyat sayısı, toplam fiyat sayısının yüzde 43,29’una karşılık geliyor. Klasik data derleme prosedürü olarak da bilinen Bilgisayar Takviyeli Ferdî Görüşme Tekniği ile bu yıl prestijiyle alandan bilgi derleme prosedürüyle elde edilecek fiyat sayısı ise derlenen toplam fiyat sayısının yaklaşık yüzde 51,14’ünü oluşturuyor.”