Odatv İran kaynaklarıyla konuştu… Müzakere taktikleri… Umman’dan önce Pekin’de kurulan masa
Bu yazıyı yazdığımız sırada Umman’ın başşehri Maskat’ta İran ve ABD ortasında müzakere yapılıyor.
Tahran’ın Umman’ı tercih etmesi tekrar ana akım medyada İran alerjisini ortaya çıkardı. Diyorlar ki, “Tahran Ankara’nın mümkün barıştırıcı, uzalaştırıcı rolünü oymasından rahatsız”
Konu İran olunca, bir kısım medya, topa gelişine vuruyor, nereye gittiği kıymetli değil… Ortada canlı yayınlara dalıp “hoop nereye” diye ayar veren siyasi başkanlar olsa da o ayar pek tutmuyor…
Öncelikle altı çizilmesi gereken, Hamaney – Pezeşkiyan liderliği, özellikle Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın son süreçte oynadığı dostça rolden epeyce mutlu.
Konuştuğum İran kaynakları altını çizerek şunu söylüyor: “Türkiye’nin arabulucuk çalışmaları son derece değerli, esasen bu türlü görülmese nefeslerin tutulduğu anda Dışişleri Bakanı Arakçi uçağa atalayıp Ankara’ya gelir miydi… Müzakere masasının kurulmasında Ankara’nın katkısı kritik”
Fidan ocağın son haftasında, Trump’a ne diye seslenmişti: “Nükleer dışındaki hususların hepsini paketleyip Tahran’a dayatma, evvel nükleer sorunu ele alın”
İran Dışişleri, en başından itibaren zati “Füzeleri görüşmeyiz, tek gündem nükleer” diyerek Washington’a diretiyor. Çünkü ABD de bunu kabul ederek masaya geçti…
Peki ya masanın Türkiye’de kurulmaması… Birebir kaynaklar, “Tahran’ın buradaki yaklaşımı ‘Biz hala durduğumuz yerdeyiz ve müzakerelere Umman’da kaldığımız yerden, devam ederiz ” manzarasını güçlü vermek gayeli olduğunu söylüyor. Münasebetiyle bir “Ankara pürüzü” kelam konusu değil. İran’ın bu noktadaki tasalarından biri de, rastgele bir muhtemel kesintide, bir yol kazasında; ABD’nin manipülasyonlarına karşı Ankara’yı ortada bırakmak, bir açıklama yapmaya zorlamak istememek. İran, Türkiye’nin bilhassa Suriye’de ABD ile işbirliği içinde olduğu kritik sürecin hassasiyetini hesaba katıyor.
Şimdi gelelim işin bam teline… Bugünkü İran-ABD masasında olan Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, dün Çin’de konuktu. İki kıymetli görüşme yaptı Birincisi Çin Dışişleri Bakan Yardımcısı Liu Bin ile ikincisi Şangay İşbirliği Örgütü Genel Sekreteri Nurlan Yermekbayev’leydi. Garibabadi, Pezeşkinyan’ın mektubun götürdü ve Pekin’den istediği iletisi aldı. Çin, ABD’ye ve bütün dünyaya “İran Nükleer Enerjiyi Barışçıl Hedeflerle Kullanma Hakkına Sahip” dedi. ŞİÖ toplantısından sonra yapılan açıklamada da şu tabirler kullanıldı: “Bölgesel güvenlik, ekonomik iş birliği ve örgütün kurumsal yapısının güçlendirilmesine yönelik ortak teşebbüslerin uygulanmasına ait kimi boyutlar da ele alındı.”
İran ve Çin bağlantılarının, ortalarındaki ticaretin, Trump’ın son İran ablukasında belirleyici olduğu zati biliniyor. ABD, Umman Denizi’ndeki donanmasıyla Çin’e petrol taşıyan İran tankerlerine el koyabilir. Bunun benzerini, kısa müddet evvel Venezuela’dan Rusya’ya giden gemilerde yaptı. Bu nedenle, müzakereye saatler kala, Pekin’in İran’ın yanındayım demesi olağanüstü değerli.
ABD, İran’ı vursa da idaresini indiremeyeceğini herkesten yeterli biliyor. Lakin İran’ın, gerek Suudi Arabistan’la, gerek Türkiye’yle, gerek Irak’la, gerekse de ticari açıdan Çin’le işbirliğini geliştirmesini engellemeye çalışıyor. İsrail’e “Bölgeden çekilsem de korkma, Batı Asya’nın üzerine çullanmasına müsaade vermeyeceğim” iletisi çok net okunuyor Düğmesine basılacakla Amerikan füzeleri bu bildiri için ateşlenecek.
Dolayısıyla, Türk medyasının gelişmelere hakikat bir gözlükle bakması, tekrar tekrar çuvallamaması, Türkiye’nin ve bölge ülkelerinin menfaatine…
Osman Erbil
