Makine sektöründe Çin rekabeti artıyor, sanayici ihracatı korumaya çalışıyor
Türkiye Makine Federasyonu (MAKFED) Yönetim Kurulu Lideri Adnan Dalgakıran, global ekonomik dönüşüm, endüstrinin mevcut durumu ve makine bölümünün Türkiye açısından taşıdığı kritik rol hakkında kıymetli değerlendirmelerde bulundu, bilhassa Çin kaynaklı rekabetin yapısal bir tehdit haline geldiğine dikkat çekti.
Sanayi kesimlerinin mevcut durumuna değinen Dalgakıran, Türkiye’de tüm dalların tıpkı ölçüde sorun yaşamadığını belirterek, “İthalat baskısının olmadığı, iç pazara çalışan bölümlerde sorun daha hudutlu. Lakin ihracat odaklı ve global rakiplerle direkt rekabet eden alanlarda tablo daha zorlayıcı. Konfeksiyonun akabinde makine bölümü de bu baskıyı ağır halde hisseden kesimlerin başında geliyor.” dedi.
SEKTÖRÜN YERLİLİK ORANI YÜZDE 75
Makine bölümünde yerlilik oranının yaklaşık yüzde 75 düzeyinde olduğunu hatırlatan Dalgakıran, bu durumun mevcut maliyet yapısında kıymetli bir dezavantaj yarattığını vurguladı. Yerli girdi oranı arttıkça maliyetlerin yükseldiğini belirten Dalgakıran, “Bugün ne kadar ithal girdi kullanıyorsanız fiyat açısından o kadar avantajlısınız. Yerli üretimin değerli hale gelmesi endüstrinin rekabet gücünü zorluyor.” tabirlerini kullandı.
İş gücü maliyetlerindeki artışın endüstrinin temel problemlerinden biri olduğuna dikkat çeken Dalgakıran, üretimde personellik ve genel masraf hissesi yüzde 30’un üzerine çıkan firmalarda kasvetin çok daha derin hissedildiğini söyledi. Son 3–4 yılda döviz bazında fiyatların 2–3 kat arttığını belirten Dalgakıran, hizmet ve besin kesimlerinde fiyatların daha kolay yükseltilebildiğini, endüstride ise maliyetlerin şiştiğini kaydetti.
‘DÜNYADA EKONOMİK SAVAŞ YAŞANIYOR, YENİ STRATEJİLER GEREKLİ’
Küresel ölçekte yaşanan dönüşümü “ekonomik savaş” olarak tanımlayan Dalgakıran, dünyada korumacılığın tekrar yükseldiğini söyledi. Gümrük duvarlarıyla başlayan sürecin bugün regülasyonlar ve standartlarla devam ettiğini belirten Dalgakıran, “Küreselleşme devrinin akabinde dünya tekrar başa döndü. Artık yeni stratejiler geliştirmek zorundayız.” dedi.
Dalgakıran, dünya iktisadının iki ana kutup etrafında şekillendiğini vurgulayarak, “Bir tarafta ABD var; endüstriden bilişim toplumuna geçiyor, inovasyon ve icatlar hâlâ orada. Öteki tarafta ise Çin bulunuyor. Kim ne yapıyorsa birebirini, hatta daha ucuza yapabiliyor. Son 20 yıldır izlediğimiz şey bu iki gücün uğraşı.” değerlendirmesinde bulundu.
TÜRKİYE BÜYÜYOR FAKAT RAKİPLER DAHA HIZLI
Makine bölümüne ait global dataları paylaşan Dalgakıran, Çin’in stratejik ataklarına dikkat çekti. “10 yıl evvel Çin’de makine kesiminin büyüklüğü 100 milyar dolar düzeyindeyken Almanya 300 milyar dolardaydı. Bugün Almanya hâlâ 300 milyar dolar civarında, Çin ise 500 milyar doları aşmış durumda.” dedi.
Dünya ticaretindeki gelişmelere de değinen Dalgakıran, 2024’te global mal ihracatının 24,8 trilyon dolar, 2025’te ise 26 trilyon dolar düzeyine çıktığını belirtti. Türkiye’nin 2024’te dünya ortalamasının üzerinde büyüdüğünü, 2025’te ise yarısı kadar büyüdüğünü söz eden Dalgakıran, makine bölümünde ise tablonun daha zayıf olduğunu söyledi. Dalgakıran, “Makine kesimi dünyada 2024’te yüzde 7, 2025’te yüzde 9 büyürken; Türkiye’de büyüme sırasıyla yüzde 0,2 ve yüzde 0,4 düzeyinde kaldı. Biz büyüdük lakin öbürleri çok daha süratli büyüdü. Evvelden ortalamanın üzerinde büyürdük, son 3 yılda bu ivmeyi kaybettik.” dedi.
ÇİN BASKISI VE FİNANSMAN EŞİTSİZLİĞİ
Çinli firmaların çok uzun vadelerle satış yapabildiğine dikkat çeken Dalgakıran, “Çinli üreticiler ‘al, üç yıl sonra öde’ diyebiliyor. Biz yüksek faizle finansmana ulaşmaya çalışırken, Çin yüzde 3, Almanya yüzde 2 maliyetle kaynak buluyor. Eximbank’ın takviyeleri çok pahalı lakin kaynakların daha da artırılması gerekiyor.” diye konuştu.
2025 yılında Türkiye’nin 45 milyar dolarlık makine ithalatı yaptığını, bunun 12,5 milyar dolarının Çin’den geldiğini belirten Dalgakıran, Çin’in Türkiye’ye makine ihracatının bir yılda yüzde 13 arttığını vurguladı. ‘Asıl tehlikeli nokta Çin’in bize yaptığı makine ihracatı.’” dedi.
‘MAKİNE KESİMİ OLMADAN YÜKSEK TEKNOLOJİ SÜRDÜRÜLEMEZ’
Türkiye’de orta yüksek ve yüksek teknoloji ihracatındaki artışın büyük ölçüde savunma ve havacılıktan kaynaklandığını belirten Dalgakıran, makine kesiminin bu alanların temelini oluşturduğunu vurguladı. “Türkiye’nin orta yüksek ve yüksek teknolojiyi artırması lazım lakin burada makina bölümünün çok dikkate alınması lazım. Odak kaçırmayalım, başkalarını büyütürken makinayı ıskalamayalım. Odağı makina olan bir endüstrileşme gerekli. Makine dalı odakta tutulmazsa, savunma ve başka orta yüksek teknolojili bölümler de sürdürülebilir olamaz. Makine bir lokomotiftir.” sözlerini kullandı.
NİŞ TEKNOLOJİK ALANLARA YÖNELMELİ
Çözüm tekliflerine de değinen Dalgakıran, küçük işletmelerin birleşerek ölçek büyütmesi gerektiğini belirterek, şöyle devam etti:
“Şirketler kesinlikle birleşmeli. Büyük ölçekli firmalarla personelliği ücretsiz yapsanız bile rekabet edemezsiniz. Seri üretim yerine niş ve teknolojik alanlara, ‘terzi usulü’ tahlillere odaklanmak gerekiyor. Teknolojik alanlara hakikat genişlemek lazım. İş dünyası bu yeni dünyada artık eski bilgilerle hareket edemez. Üretimin ve makine dalının bu yeni global savaş ortamında stratejik ehemmiyetinin daha da arttığını çok net bir formda görüyoruz.”
İHRACATTA MEVCUDU KORUMAK BAŞARI
2025’te 28,5 milyar dolarlık makine ihracatı gerçekleştirildiğini hatırlatan Dalgakıran, kilogram başına ihracat bedelinin 6,5 dolardan 8 dolara yükselmesini olumlu bir gelişme olarak kıymetlendirdi. 2026 yılına ait beklentilerini de paylaşan Dalgakıran, Avrupa’da sonlu bir hareketlilik beklendiğini lakin bunun da büyük bir sıçrama yaratmayacağını belirtti. 2026’nın da 2025’e benzeri bir yıl olacağını kaydeden Dalgakıran, mevcudu muhafazayı muvaffakiyet olarak gördüklerini kaydetti.
2027 için de benzeri bir tablo öngördüklerini belirten Dalgakıran, pahalı TL siyasetinin bir mühlet daha devam edeceğini ve bunun birtakım firmaların sistem dışına çıkmasına yol açabileceğini kelamlarına ekledi.
