Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2013 tarihli eski yönetmeliği yürürlükten kaldırarak Ulusal İş Sıhhati ve Güvenliği Konseyi’ni (UİSGK) baştan aşağı yine yapılandırdı. Yeni yönetmelik, yalnızca kural değişikliğini değil, iş sıhhati ve güvenliğine dair tüm yaklaşımların dönüşümünü içeriyor. Yeni Kurul, iş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemeye yönelik sürdürülebilir siyasetlerin hazırlanması, uygulanması ve izlenmesi misyonunu üstlenecek. Böylelikle iş yerlerinde sağlıklı ve inançlı ortamların oluşturulması hedefleniyor.

BİLİMSEL TEMEL ZORUNLULUĞU

Önceki yönetmelikte istişare görüşleri isteğe bağlıyken, artık sabit “Danışma Grupları” kurularak akademik görüşlerin alınması zarurî hâle getirildi. Kelam konusu kümeler, bilimsel araştırmalar ve teknik incelemeler yürütecek akademisyenlerden oluşacak. Bu değişiklik, siyasetlerin yalnızca bürokratik değil bilimsel temelli olmasını sağlayacak.

KADINLAR, YAŞLILAR VE ENGELLİLER İÇİN ÖZEL DÜZENLEME

Yeni yönetmeliğin en dikkat çeken istikametlerinden biri, dezavantajlı kümelerin korunmasına dair 5. unsur. Kurul artık; bayan, engelli, yaşlı, genç, hamile yahut emziren çalışanların gereksinimlerini özel olarak gözetmekle yükümlü. Eski yönetmelikte genel atıflar varken, yeni devirde bu kümelere stratejik öncelik tanındı.

Yeni düzenlemede Bakan Yardımcıları düzeyinde temsil öngörülerek kurumlar ortası uyum güçlendirildi. Öte yandan sivil toplum ve özel kesim temsilcileri de “Çalışma Grupları” aracılığıyla sürece daha faal halde katılacak.

Artık Kurul yalnızca siyaset üretmeyecek; bu siyasetlerin alanda uygulanmasını ve daima güncellenmesini de denetleyecek. 7. husus ile getirilen bu düzenleme, yönetmeliklerin rafta kalmasının önüne geçmeyi amaçlıyor. “Hazırla ve unut” devri kapanıyor.

EMEKLİ OLUNCA ÖZEL BÖLÜME BİLGİ VERENLERE DÜZENLEME

12. unsurla getirilen yeni kural, Kurul alt konseylerinde vazife alanlara sıkı bir sorumluluk yüklüyor. Ticari ve teknik sırların korunması yasal mecburilik hâline getirildi.

Üyeler, vazifeden ayrılsalar bile edindikleri bilgileri üçüncü şahıslarla paylaşamayacak. Bu durum, bilhassa iş dünyasında inançlı bilgi akışı açısından kritik değer taşıyor.

OYLAMADA DEĞİŞİKLİK

Türkiye Gazetesi’nden İsa Karakaş’ın köşe yazısına nazaran; Yeni yönetmelikte klasik çoğunluk anlayışı terk edilerek, çekimser oy yasağı getirildi. Ayrıyeten eşitlik hâlinde Başkan’ın belirleyici oy kullanmasıyla karar süreçlerinin hızlanması sağlandı.

Eski sistemde farklı genel müdürlükler misyon alırken, yeni yönetmelikte bu vazife İş Sıhhati ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’ne verildi. Bu müdürlüğe özel vazife tarifi da yapılarak işlerlik artırıldı.

TMMOB VE TTB, ULUSAL İSG KURULUNUN ASLİ ÜYESİ OLMAKTAN ÇIKARILDI: “MESLEK ÖRGÜTLERİ DIŞLANARAK İNANÇLI ÇALIŞMA ÖMRÜ KURULAMAZ”

Öte yandan yeni yönetmelikte Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) ve Türk Tabipleri Birliği (TTB), Ulusal İSG Kurulunun asli üyesi olmaktan çıkarıldı. Yayımlanan yeni yönetmeliğe reaksiyon gösteren TMMOB ve TTB ortak bir açıklama yaparak karşı çıktı:

“Bu dışlama, teknik bir tercih değil; bilimi, mühendisliği ve kamusal kontrolü sistemli biçimde devre dışı bırakmaya yönelik siyasal bir tercihtir. Yönetmelik, hukukun askıya alınmasının, Anayasa’nın yok sayılmasının ve kamusal kontrolün tasfiye edilmesinin son halkasını oluşturmaktadır.

Ulusal İSG Kurulu, 6331 sayılı İş Sıhhati ve Güvenliği Kanunu’nun 21. unsurunda düzenlenmiştir, 5 Şubat 2013 tarihinde yayımlanan Ulusal İş Sıhhati ve Güvenliği (İSG) Kurulu Yönetmeliği’nde kurulun bileşiminde TMMOB ve TTB yer almaktaydı. 2 Temmuz 2018 tarihli kanun kararında kararname ile kurul fiilen ortadan kaldırılmıştı. Anayasa Mahkemesi Kurulun bileşimine ait düzenlemeleri ilga eden Kanun Kararında Kararname unsurlarını iptal etmişti. Anayasa Mahkemesi’nin Konsey’in kimlerden oluşması gerektiğinin kanunla düzenlenmesi gerektiği tarafındaki kararına karşın bugüne kadar hiçbir yasal düzenleme yapılmamış ve evvel 25/06/2025 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle Konsey’in kimlerden oluşacağı düzenlenmiş, akabinde da 2013 tarihli Yönetmelik yürürlükten kaldırılarak yeni yönetmelik yayımlanmıştır.

Yeni yönetmelikte eski düzenlemeden farklı olarak TMMOB ve TTB, Ulusal İSG Konseyi’nin asli üyeleri içerisinde sayılmamıştır. Bu tercih, bilimin, mühendisliğin ve kamu faydasının Konsey’den dışlanması manasına gelmektedir.

Anayasa Mahkemesince iptal edilen düzenlemeleri öncelikle görüşüp karara bağlayacak formda yeni yasal düzenlemeler yapmak, Meclis’in Anayasa’da yer alan misyonları ortasında bulunmaktadır. 6331 sayılı Yasa’nın 21. Unsurunun kimi kararlarını ortadan kaldıran Kanun Kararında Kararname’nin Anayasa Mahkemesince iptal edilmesinin üzerinden yıllar geçmesine karşın Ulusal İSG Konseyi’ne ait kapsamlı bir yasa düzenlemesinin yapılmaması, Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmamasının tipik bir örneğidir. Bu durum, yasama organının Anayasa’dan doğan sorumluluklarını yerine getirmediğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu bakımdan Meclis’i üzerine düşen sorumluluk ve vazifeleri yerine getirmeye, 6331 sayılı Yasa’nın 21. hususunun KHK ile ilga edilen kısımlarına yönelik yeni bir düzenleme yapmaya çağırıyoruz.

Konseyin kaldırılmadan evvelki bileşimi ve işleyişine dair de tenkitlerimiz bir yana, mevcut bileşimin dahi törpülenerek TMMOB ve TTB’nin, Anayasa’ya karşıt bir biçimde Konsey’den çıkarılması kabul edilebilir değildir. Bu yaklaşım, personel sıhhati ve iş güvenliğini kamusal bir sorumluluk olmaktan çıkarıp idari bir formaliteye indirgemektedir.

İşçi sıhhati ve iş güvenliğinde temel hedef; çalışma hayatında çalışanların sıhhatine ziyan verebilecek konuların evvelce belirlenerek gereken tedbirlerin alınması, rahat ve inançlı bir ortamda çalışmalarının sağlanması, iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı çalışanların ruhsal ve bedensel sıhhatlerinin korunmasıdır. Toplumsal hukuk devletinin temel fonksiyonu, inançlı bir çalışma ortamı oluşturmak, çalışanları çalışma ortamından kaynaklanan sıhhat ve güvenlik risklerine karşı korumak, çalışanların güvenlik, sıhhat ve refahını sağlamak ve geliştirmektir. Bu yükümlülüklerden geri adım atılması, devletin en temel misyonlarından vazgeçmesi manasına gelmektedir.

6331 sayılı İSG Yasası ile Emekçi Sıhhati ve Güvenliği hizmetleri piyasaya açılmış, hizmetin neredeyse hepsi Ortak Sıhhat Güvenlik Ünitesi (OSGB) denilen taşeron firmalara mecbur bırakılmış, yaşanan acımasız rekabet sonucunda çalışan fiyatları düşmüş, mesleksel bağımsızlık ortadan kalkmış ve hizmetin kalitesi düşmüştür. Bu makus çalışma ortamlarında günde en az 6 personelimiz iş cinayetlerinde hayatını yitirmektedir; meslek hastalıklarına teşhis konulamamaktadır. Personellerimiz çalışırken, çalıştıkları için hasta olmakta, ölmekte ve sakat kalmaktadır.

İşçi sıhhati ve iş güvenliği, meslek alanlarımızın misyon ve yetkisiyle direkt bir bağlantı içerisindedir. Münasebetiyle Yönetmelik ile TMMOB ve TTB’nin Konsey’den çıkarılması emekçi sıhhati ve iş güvenliğinin içeriğiyle, bilimsel gereklerle, kamu faydasıyla bağdaşmamaktadır. Bu düzenleme, tedbir almayı değil, bedelini hayatlarımızla ödediğimiz bir anlayışın eseridir.

Buradan bir kere daha sesleniyoruz;

İşçi sıhhati ve güvenliğinin sağlanabilmesi; çalışanlara rahat ve inançlı bir ortamın sağlanmasını, iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı çalışanların ruhsal ve bedensel sıhhatlerinin korunmasını gerektirmektedir. Personel sıhhati ve güvenliğine yönelik siyasetler belirlenirken, ilgili uzmanlık alanları gözetilerek uzman kurum ve kuruluşlar da kapsanmalıdır. Bilimsel bilgi ve meslek örgütleri dışlanarak inançlı çalışma ömrü kurulamaz.

Başta TMMOB ve TTB olmak üzere Konsey’in evvelki halinde yer alan bütün meslek kuruluşları ile öteki kurumlar da sürece tekrar dâhil edilmelidir. Yürütme organının daima olarak Konsey’in yapısıyla oynayacak düzenlemeler yapmasının önüne geçmek için, Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda Yasama organı tarafından gerekli Kanun değişiklikleri yapılmalıdır.”