İran İslam Devrimi’nin diplomat tanığı o günleri anlattı: ‘Türkiye’ye kaçırın’ teklifi

15 Kasım 1978 tarihinde eski ismiyle Rızaiye olan İran’ın Urumiye kentindeki başkonsolosluğumuzda vazifeye başladım.

Yaptığım birinci iş İran üzerinden Irak’a geçen ve Celal Talabani ile röportaj yapan Türk Haberler Ajansı grubunu Bedri Kayabal dahil SAVAK’ın (Şah’ın istihbaratı) elinden kurtarmak oldu.

Başkonsolosluk binası 1963 yılında bir uyuşturucu baronundan kiralanmış bir yazlık bağ meskeniymiş. Kalorifer tesisatı dahi yok. Odalar gazyağıyla ısınıyor. Hatta THA’nın işvereni Kadri Kayabal’ın oğlu Bedri Kayabal ile salondaki koltuklarda geceledik.

Her tarafta Şah aleyhtarı şovlar var.

HAYAT BAYANLARI ÇATIŞMADA ÖLDÜRÜLDÜ

Batı Azerbaycan Eyaleti Genel Valisi Korgeneral Kerim Verehram’ın talimatıyla Rızaiye’deki genelev bayanları Şah lehine şov yapmaya kalktılar en az 10 hayat bayan çıkan çatışmalarda öldürülmüş.

Bu bilgileri BBC’den öğreniyoruz.

Türkiye ile telefon irtibatımız yok. Başkonsolosluğun teleksi dahi yok.

Maaşlarımız Merkez Bankası aracılığıyla New York’a gönderiliyor lakin İran’da genel grev var ve bankalar kapalı.

Konsolosluk hasılatından avans alarak günlük yaşantımızı devam ettiriyoruz.

Başkonsolosluğun 1978’de resmi taşıtı dahi yok.

Allah’tan İran’da taksi fiyatları çok ucuz.

Başkonsoloslukta 70 yaşında Azerbaycan Türkü bir aşçımız var, bize düzgün bakıyor.

Başkonsolos Orhan Akbil ile öğlenden sonra her gün bir saat uyuyoruz.

En büyük lüksümüz her gün saat 17.00’de kent merkezinde taze sıkılmış ikişer bardak nar suyu içmek.

Nar suyu bize adeta doping yapılmış üzere geliyor.

İzole bir hayat sürüyoruz.

Tahran Büyükelçiliğimize yahut Dışişleri Bakanlığımıza kripto bildiri gönderme imkanımız da yok.

Çünkü haberleşmek için teleks gerekli. Teleksimiz de yok.

ŞAHIN VALİSİNİN “BENİ KAÇIRIN” TEKLİFİ

Bir gün bize daha evvel hava basan ve bizi küçümseyen Batı Azerbaycan Eyaleti Genel Valisi Korgeneral ve Senatör Kerim Verehram herhalde Şah’tan ümidini kesmiş olmalı ki Türkiye’ye yasa dışı yollardan gitmek için bizden yardım istedi.

Valiye, “Biz diplomatız. İnsan kaçakçılığı ticaretiyle meşgul değiliz” dedik.

Daha sonra vali, Kürt kaçakçılara yüklü bir para ödeyerek Türkiye üzerinden ABD’ye kaçmış.

İran Şah’ı Muhammed İstek Pehlevi ve aile bireyleri 16 Ocak 1979 tarihinde özel bir uçakla Tahran’dan Mısır’a gittiler.

Eylül 1978’den beri Paris’te bulunan ve 1964’ten beri Ankara, Bursa ve Necef’te (Irak) sürgün hayatı yaşayan Ayetullah Humeyni, Air France’a ilişkin özel bir uçakla 1 Şubat 1979 tarihinde Tahran’a vasıl oldu.

11 Şubat 1979 tarihinde İran ordusu tarafsızlığını ilan etti ve resmen Pehlevi Hanedanlığı sona ermiş oldu.

Daha sonra İran İslam Cumhuriyeti ilan edildi.

Hemedanlı bir Türk olan Ebul Hasan Benisadr, İran İslam Cumhuriyeti’nin birinci cumhurbaşkanı seçildi.

İran’da Şah’ın himayesinde sürgün hayatı yaşayan Molla Mustafa Barzani 1 Mart 1979’da ABD’de vefat etti.

Barzani’nin cenazesi Urumiye’ye 70 kilometre uzaklıktaki Uşnu (Uşneviye) kentinde toprağa verildi.

FRANSIZ GAZETECİLERİN SORUSU

Mart 1979’da Uşnu’den Le Monde ve AFP Muhabirlerini Urumiye’ye davet ettim.

Fransız gazetecileri başkonsolosluğumuzda imkanlarımız ölçüsünde ağırladık.

Fransız Gazeteciler, Türkiye’nin İran’daki Türkleri tahrik edip etmediğini ısrarla bize soruyorlardı.

Oysa Başkonsolos Orhan Akbil ve bendeniz Kasım 1978’den beri maaşlarımızı dahi genel grevden ötürü alamamıştık.

Fransız gazetecileri gerekli yanıtı lisan-ı münasiple vermeye çalıştık.

22 Eylül 1980’de Irak, ABD’nin tahrikiyle İran’a saldırdı.

İran-Irak savaşı toplam sekiz yıl sürdü.

Sekiz yıl süren Irak savaşı, İran İslam Cumhuriyeti’nin ömrünü uzattı.

Emekli Diplomat Vahit Özdemir