Hakan Fidan İsrail’in İran amacını açıkladı

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İsrail’in birincil maksadının İran ordusunun kimi kritik kabiliyetlerini yok etmek olacağını belirterek, rejim değişikliğine ait konuştu. Fidan, “Bunu isterler, fakat bunu yapabilirler mi bilmiyorum. Bu, halkın karar vereceği bir şey, dış askeri müdahaleyle olmaz. İran halkı savaş vaktinde ve dışarıdan bilhassa İsrail’den gelen hücumlar karşısında her vakit başkanlarının etrafında kenetlenir” dedi.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Katar merkezli Al Jazeera televizyonuna yeni memleketler arası gelişmeler ve Türk dış siyasetine ait değerlendirmelerde bulundu. Fidan, Türkiye’nin Suriye’de devam eden ateşkesin çökmesini engellemek için ne yaptığı sorusu üzerine şunları söyledi:

“SDG ile Şam idaresi ortasında varılan anlayışın hayli değerli ve manalı olduğunu düşünüyorum. Prensipte, Türkiye olarak taraflar kim olursa olsun, bir uzlaşıya vardıklarında bunu destekleriz. Zira aşikâr unsurlar üzerinde muahedeleri, bizim açımızdan desteklenmeye paha. Kendi dertlerimiz, kırmızı çizgilerimiz ve ulusal güvenlik hassasiyetlerimiz kelam konusu. Buna karşın, Şam idaresi SDG ile bir muahedeye gittiğinde, bu muahedeler çoklukla alanda gözetilmektedir. Mevcut duruma dönersek, ateşkes büyük ölçüde sürüyor ve bu da Amerikan güçlerinin IŞİD mahkumlarını Suriye’den Irak’a nakletmesine imkan tanıyor. Bu kıymetli bir gelişme. Herkesin buna yardımcı olması gerekir. Türkiye olarak biz de Amerikalılarla birlikte bu süreci kolaylaştırmak için elimizden geleni yapıyoruz.”

“TEK EMELLERİ TÜRKİYE’NİN ULUSAL GÜVENLİĞİNE ZİYAN VERMEK”

“Ankara’nın lokal nizamı sağlamak için Kürtlerin öncülük ettiği rastgele bir polis yapılanmasını kabul eder mi, yoksa hafif silahlı polis dâhil olmak üzere büsbütün silahsızlanma mı istiyorsunuz” soruları yönetilen Fidan, “Özünde SDG, PKK’nın Suriye’deki uzantısıdır. PKK’nın dört ülkede dört kolu var. Suriye, Irak, İran ve Türkiye. Bu dört ülkeye yönelik maksatları vardır. Suriye özelinde beklentimiz şudur: Suriyeli Kürtlere sahiden çok değer veriyoruz. Onlara adil davranılmalıdır. Fakat PKK geçmişte yüzlerce kişiyi devşirdi, silah altına aldı ve SDG ile birlikte Suriye’ye konuşlandırdı. Bunlar Suriyeli olmayan bireyler ve şu anda Suriye’dedirler. Tek hedefleri Türkiye’nin ulusal güvenliğine ziyan vermek. Biz bunun büsbütün ortadan kalkmasını istiyoruz” dedi. Fidan, kelamlarına şöyle devam etti:

“EGEMEN VE ÜNİTER BİR DEVLETTE İKİ ORDUNUN BULUNMASINI KİMSE İSTEMEZ”

“İkinci konu ise, dünya kamuoyunun çok da bilmediği bir konu, SDG’nin denetim ettiği bölgelerde yalnızca öteki ülkelerden gelen Kürt PKK ögeleri değil, birebir vakitte Türk solcu ögeleri da barındırılmakta ve Türkiye’ye karşı faaliyet yürütmelerine imkan sağlanıyor. Yaklaşık 300 silahlı kişi kelam konusu. Bunlar Türk sol örgütlerinin mensupları ve tek vazifeleri Türk askeri ve güvenlik güçlerine saldırmak için fırsat kollamaktır. Biz hepsini biliyoruz, onlar da bunu biliyor. Bunun da sona ermesini istiyoruz.

Diğer hususlar, hâkim ve üniter devlet unsurları çerçevesinde Şam ile SDG ortasında ele alınmalıdır. Hükümran ve üniter bir devlette iki ordunun bulunmasını kimse istemez. Elbette tek bir ordu ve tek bir otoritenin komuta ettiği tek bir ordu olmalıdır. Olması gereken budur. Polis gücü ve gibisi yapılar sıkıntısı ise Şam ile SDG ortasında ele alınabilir. Bu noktada detaylı bir mikro idare yapmak istemiyoruz. Kendi hassasiyetlerimizin farkındayız ve SDG ile öteki taraflardan taleplerimizin makul olduğunu düşünüyorum.”

“SDG SORUNUNDA AMERİKALILARLA ŞAM ORTASINDA VAKİT ZAMAN GÖRÜŞ AYRILIKLARI YAŞANIYOR”

Suriye’de ABD’nin değişen tavrıyla ilgili Fidan, şunları kaydetti:

“Sayın Trump’ın dış siyaset maksatları çerçevesinde yapmaya çalıştıkları hakikaten fark yaratıyor. Gazze’de ateşkes sağlama uğraşlarını destekliyoruz ve bu konuda iş birliği yapıyoruz. Rusya ile Ukrayna ortasındaki savaşı, münasebetiyle Avrupa ile Rusya ortasındaki çatışmayı durdurmaya çalışması bizim için çok değerli. Suriye’ye gelince, perspektiflerimiz büyük ölçüde örtüşüyor. Trump idaresi, yeni Suriye idaresinin kendi problemlerini ele almasını ve memleketler arası toplumun sorumlu bir üyesi olmasını istiyor. Şam’daki hükümet de bölgesel ve milletlerarası toplumun taleplerine epeyce yeterli cevap veriyor. Bölge ülkeleri ve memleketler arası toplum, Suriye’nin yaralarını sarmasına yardımcı olmak üzere iş birliği yapıyor.

Son 14 yıldır tüm dünyanın ve bölgenin yaşadığı iki büyük sorun vardı: biri kitlesel göç, milyonlarca mülteci; oburu ise terörizm. Ahmed Şara Washington’daydı ve IŞİD ile Çaba Milletlerarası Koalisyon’un bir kesimi olmasını sağlayan evraka imza attı. Yeni hükümetin kurumsal olarak Koalisyon’un kesimi haline gelmesi çok manalı. SDG probleminde ise Amerikalılarla Şam ortasında vakit zaman görüş ayrılıkları yaşanıyor. Lakin biz, Amerikalılar ve Suriyeliler bu sorunu meselesiz formda çözmek için ağır görüşmeler yürütüyoruz.”

“BARIŞ KURULU’NUN GAZZE GÜNDEMİNİ İLERLETEBİLECEĞİMİZ BİR PLATFORM OLDUĞUNA İNANIYORUZ”

Fidan, Türkiye’nin neden Gazze Barış Kurulu’na katıldığı sorusunu şöyle yanıtladı:

“Geçen yıl 25 Eylül’de, BM Genel Kurulu sırasında New York’ta sekiz Müslüman ülkenin başkanı Sayın Trump ile bir ortaya gelerek Gazze’deki soykırımı durdurmanın yollarını aradı. Bu, 20 unsurluk Gazze Barış Planı’nın doğduğu andı. O günden bu yana, görüş alışverişinde bulunmak ya da kurumlar oluşturmak formunda olsun, mutabakatlara varmak için daima bir süreç devam etti. Ateşkesin birinci kademesi tamamlandı. Barış Kurulu’nun Gazze gündemini ilerletebileceğimiz bir platform olduğuna inanıyoruz.”

İsrail’in mutabakatları ihlal etmesini caydıracak bir düzenek oluşturulması tarafında bir plan olup olmadığı sorulan Fidan, “Önerilerden biri Milletlerarası İstikrar Gücü’nün kurulmasıdır. Bu çok kıymetli. Şayet hayata geçirilebilirse, hem İsrail’in hem Filistinlilerin güvenlik mutabakatlarının ihlal edilmediğinden emin olmalarına yardımcı olur. Bu, Filistin sorununda yeni bir sayfa açar” dedi. Fidan, İsrail’in itirazına karşın Türkiye’nin Gazze’ye asker göndermeye hazır olup olmadığı sorusu üzerine şunları kaydetti:

“Bu kapsamlı müzakerelere bağlıdır. Netanyahu Türkiye’nin Barış Kurulu’na iştirakine itiraz etti. Buna karşın davet edildik ve katıldık. Ayrıyeten Yürütme Kurulu’na da dahil edildik, ben Yürütme Kurulu’na dahil edildim. Mısır, Katar ve ABD ile birlikte arabuluculuk kümesinin çekirdek üyeleriyiz. Mevcut pozisyonumuz, Gazze’deki barış sürecine insani, askeri yahut siyasi olarak her türlü katkıyı sunmaktır. Şayet bizden istenirse, Memleketler arası İstikrar Gücü’ne askeri birlik sağlamaya hazırız.”

“SORUNUMUZ İSRAİL İLE DEĞİL, İSRAİL’İN BÖLGEDEKİ POLİTİKALARIYLA”

Türkiye-İsrail ilgilerinde olağanlaşmaya giden bir yol olup olmadığına ait soruyu Fidan, “İsrail ile ticareti keserken bunu çok net bir biçimde söz ettik: Savaş devam ettiği ve Gazze’ye insani yardım girmesine müsaade verilmediği sürece, hayır, ticaretimizi tekrar başlatmayacağız. Bu çok şey söz ediyor. Sıkıntımız İsrail ile değil, İsrail’in bölgedeki siyasetleriyle; bilhassa Filistinlilere yönelik ve bilhassa de Gazze’deki soykırım ile ilgilidir” tabirleriyle yanıtladı. Fidan, “Kopuş yapısal değil, şartlı diyorsunuz” tarafındaki devam sorusuna, “Evet, koşullu” karşılığını verdi.

Fidan, “İsrail’in İran’a saldırmak için fırsat kolladığını söylediniz. Bu değerlendirmeyi hangi göstergelere dayandırıyorsunuz? Bu türlü bir taarruzun hedefi ne olur; caydırıcılık mı, kapasiteyi zayıflatma mı, rejim değişikliği mi” soruları üzerine verdiği karşılıkta, “İsrail’in birincil amacı İran ordusunun kimi kritik kabiliyetlerini yok etmek olur” dedi. “Rejim değişikliği mi hedefleniyor” diye sorulan Fidan, “Bunu isterler, lakin bunu yapabilirler mi bilmiyorum. Bu, halkın karar vereceği bir şey, dış askeri müdahaleyle olmaz. İran halkı savaş vaktinde ve dışarıdan bilhassa İsrail’den gelen taarruzlar karşısında her vakit önderlerinin etrafında kenetlenir” diye konuştu.

“BÖLÜNMEYE YOL AÇMAK İSTEMEYİZ”

Fidan, “Suudi Arabistan ve Pakistan geçen yıl büyük bir savunma muahedesi imzaladı ve Türkiye’nin de katılması gündemde. Sizi bir ortaya getiren ortak tehdit algısı neydi” sorusuna, “Bölgedeki her pakt kapsayıcı olmalı. Bu hayli kıymetli. Bölünmeye yol açmak istemeyiz. Diğer bir kamp oluşturmak istemiyoruz. Bölgesel bir dayanışma platformu oluşturmak istiyoruz. Maksat bu olmalı. 2-3 ülkeyle başlayabilir, fakat vakitle bölgedeki birçok ülkeyi kapsayan, her şeyi içeren bir yapıya dönüşürse, bu ülkü olur ve kesin hedefe hizmet eder” sözleriyle karşılık verdi. Ortak tehdit algısının ne olduğu sorulan Fidan, şu değerlendirmeyi yaptı:

“BÖLGESEL DAYANIŞMA OLMADIĞINDA HER VAKİT BİR HEGEMON GEREKİYOR”

“Bölgesel dayanışma olmadığında her vakit bir hegemon gerekiyor. Hegemon meseleleri çözmek için geldiğinde, birden fazla vakit ayrıldıklarında geride bıraktıkları durum geldiklerinden daha makûs oluyor. İkincisi, faturayı da keserler. Bedelini ödemek zorunda kalırsınız. Büyük bir bedel. Üstelik bu, hegemon gücün ulusal çıkarlarına da hizmet etmiyor. Bunu ABD ve bölgedeki öteki hegemonlar örneğinde gördük. Kendi problemlerimizi kendimiz çözebiliyor olmamız gerekiyor, bölgesel sahiplenmeyi ortaya koymamız kaide. Bu da muhakkak bir seviyede dayanışma ve kurumsallaşma gerektiriyor. Kurumsallaşmadan kelam ettiğinizde, bu tıpkı vakitte birtakım paktlar ve platformlar oluşturmayı da mecburî kılıyor. Sıkıntılarınızı çözmek için bir hegemonun gelip müdahale etmesine muhtaçlık duymamak için, kendi meselelerinizi kendiniz çözebilmeniz gerekir.”

“BARIŞ MUTABAKATINA HİÇ OLMADIĞI KADAR YAKINIZ”

Fidan, Rusya-Ukrayna savaşında bir uzlaşmaya ne kadar yakın olunduğu sorusu üzerine şu değerlendirmeyi yaptı:

“Önceki temaslarla kıyasladığımızda, tüm tarafların – en önemli Avrupa ülkeleri, ABD ve belirli ölçüde Rusya’nın – dahil olması açısından mümkün bir barış muahedesine hiç olmadığı kadar yakınız diye düşünüyorum. Şu anda taraflarca üzerinde çalışılan bir ya da iki temel sıkıntı kaldı. Türkiye, ateşkes görüşmelerinin birçok boyutunda değerli bir rol oynadığı için ilgili taraflarla daima temas halindeyim. Görüşmeleri kolaylaştırdık, esir takasını ve öbür insani hususları da kolaylaştırdık. Savaşın devam ettiği dört yıl boyunca taraflar ortasında görüşmelerin ve temasların yapılmasına gereksinim vardı. Türkiye bu muhtaçlığı gördü ve Ukrayna’da ateşkes sağlanmasını hedefleyen dış siyaset yaklaşımımızın bir modülü olarak bu süreçlere memnuniyetle katkı sundu.

Şu anda Sayın Trump’ın iktidara gelmesinden sonra ateşkesi sağlama tarafındaki eforlarının işe yaradığını düşünüyorum. Sonuncu amaca ulaşıp ulaşamayacağımızı bilmiyorum lakin neden olmasın diye de bir münasebet görmüyorum. Taraflardan biraz daha yaratıcılık gerektiriyor; zira toprakla ilgili kimi sorunlar var ki bunlar kolay kolay ele alınabilecek hususlar değil. Öbür sorunların ise-özellikle güvenlik garantileri ve bunlarla kontaklı konuların-belirli bir ölçüde aslında üzerinde mutabakata varıldığını düşünüyorum. Rusya ile Ukrayna ortasında yapılacak rastgele bir barış muahedesi sadece Rusya ile Ukrayna ortasında olmayacaktır. Tıpkı vakitte Avrupa ile Rusya ortasında da olacaktır. Ayrıyeten Rusya ile ABD ortasındaki, Rusya ile Avrupa ortasındaki ekonomik ve ticari bağlantıları de tekrar tanımlayacaktır.”

“BU BÖLGEDE KENDİ ÇEKİM MERKEZİMİZİ YARATABİLİRİZ”

Avrupa güvenliğiyle ilgili bir soru üzerine Fidan, şunları kaydetti:

“NATO, elbette Transatlantik topluluk için güvenlik alanında temel bir iş birliği çerçevesidir. Fonksiyonunu sürdürebildiği sürece, hem Avrupa’nın hem Amerika’nın hem de Transatlantik güvenliğin çıkarlarına hizmet ettiğini düşünüyorum. Lakin ABD ile Avrupa ortasında bölünmüş durumdaysak, Avrupa’nın savunma kapasitesini kesinlikle artırması gerekir.

Savunma sanayii alanında AB birtakım adımlar atıyor; SAFE bunlardan biri. Fakat bizim önerdiğimiz şey şu. Tahminen Birleşik Krallık, Türkiye ve kimi büyük Avrupa ülkeleri bir ortaya gelerek Avrupa’nın yeni güvenlik mimarisinin ne olacağı ve dayanıklılığımızı, gücümüzü ve caydırıcılığımızı neyin artıracağı konusunda nitelikli tartışmalar yapmalı. Zira şu anda olan biten şu. Bölgede kolektif ve güçlü bir güvenlik kapasitesine sahip olmazsak, farklı büyük güçlerin, farklı çekim merkezlerinin etrafında savruluruz. Meğer bu bölgede kendi çekim merkezimizi yaratabiliriz. Birleşik Krallık, Türkiye, Fransa, Almanya ve öbür büyük Avrupa ülkeleri nitekim kendi kararlarını alabilirse ne Transatlantik eksenine ne Çin’e ne de Rusya’ya savrulmak zorunda kalırız. Elbette bu büyük güçlerle iş birlikleri kurabiliriz. Ya Amerika’nın güvenlik şemsiyesinin Avrupa’yı ve AB’yi sonsuza kadar muhafazasını beklemeye devam edeceğiz ya da bunun ortadan kalkabileceğini düşünüyorsak, kendi çekim merkezimizi oluşturmak zorundayız. Bölgedeki herkes için güvenlik ve emniyeti birlikte inşa etmemiz gerekiyor.”