Türkiye’de eczacılık mesleği, son yıllarda gittikçe artan yapısal sorunlarla karşı karşıya kaldı. Büyükşehirlerde eczane açmak isteyen yeni mezun eczacılar için sistem neredeyse büsbütün kapalı. Nüfusa dayalı kota uygulaması nedeniyle İstanbul, Ankara ve İzmir üzere büyükşehirlerde, yeni eczane açma hakkı fiilen ortadan kalkmış durumda. Kelam konusu kısıtlama, mevcut eczanelerin devren satış yoluyla el değiştirmesine ve periyot bedellerinin yükselmesine neden oluyor.

DEVİR BEDELİ 25 MİLYON LİRAYI BULDU

Türkiye gazetesinden Kaan Zenginli’nin haberine nazaran, sıfırdan bir eczane açmanın bedeli 3 ile 5 milyon TL ortasında değişirken, devren satılık eczaneler için talep edilen sayılar 15 ila 25 milyon TL’ye ulaştı. Satın alınan şey yalnızca bir işletme değil; yıllar evvel alınmış bir ruhsat, yerleşmiş müşteri kitlesi ve kota avantajı… Kelam konusu tablo ise, mesleğin ticari bir ayrıcalık hâline geldiği tenkitlerini doğuruyor.

Özellikle 30-40 yıl evvel ruhsat alarak eczane açmış ve bugün emeklilik evresine gelen eczacılar, sahip oldukları ruhsatları çok yüksek bedellerle devretmek istiyor.

BÜYÜKŞEHİRLERDE KOTALAR DOLU

Eczacılık fakültesinden mezun olan bir kişinin büyükşehirde kendi eczanesini açabilmesi neredeyse imkansız hale gelirken kota sisteminin dolu olması sebebiyle ya kırsal bölgelerde düşük cirolu bir eczane açmak zorunda kalıyorlar ya da yüksek bedellerle devren satışa yöneliyorlar.

Bir öbür seçenek ise yıllarca Eczacılık Yerleştirme Sistemi’nde sıra sisteminde beklemek. Bu durum, mesleğe yeni adım atan eczacıları ekonomik ve mesleksel açıdan dezavantajlı bir pozisyona itiyor. Uzmanlara nazaran mevcut sistem, eczacılık mesleğini üretkenlikten çok ruhsat sahipliği üzerinden kar üreten bir modele dönüştürme riski taşıyor.

“ADALETSİZLİK DUYGUSU OLUŞTURUYOR”

Derya Kaplan, 2020 mezunu bir eczacı olarak kendi eczanesini açma hayalinin, büyükşehirlerde kota sistemi ve yüksek devren satış fiyatları nedeniyle imkansız hale geldiğine dikkat çekerek “Yıllarca emek vererek aldığımız diplomaların, ruhsat ticareti nedeniyle fonksiyonsuz hâle gelmesi büyük bir adaletsizlik duygusu oluşturuyor. Bizler mesleğimizi icra etmek istiyoruz, fakat mevcut sistem genç eczacıları ya maaşlı çalışmaya ya da meslekten uzaklaşmaya zorluyor” tabirlerini kullandı.

İstanbul’un Bahçelievler ilçesinde eczacılık yapan Serkan Demir ise, mevcut eczane kota sisteminin gelir istikrarını sağlamayı amaçladığını fakat büyük kentlerde yeni mezun eczacılar için erişim sorunları oluşturduğunu belirtti.

Ruhsat periyot bedellerinin artmasının ekonomik baskı oluşturduğunu ve hem genç eczacıları hem de hizmet sunumunu etkilediğini söyleyen Demir, tahlil olarak ise; kotanın büsbütün kaldırılmasından fazla, bölgesel gereksinimlere nazaran güncellenip genç eczacılara daha adil fırsatlar sunacak halde revize edilmesini önerdi.

TIKANIKLIĞIN NEDENİ KATI NÜFUSA DAYALI KOTA SİSTEMİ

Uzmanlara nazaran eczacılıkta yaşanan tıkanıklığın temelinde katı nüfusa dayalı kota sistemi var. Sorunun çözülmesi için yaşlı nüfus oranı, kronik hasta yoğunluğu, sıhhat kuruluşları sayısı ve bölgesel sıhhat muhtaçlığı üzere ek ölçütlerin sisteme dahil edilmesi gerekiyor.

Aynı vakitte, muhakkak dönemlerle yeni eczane açma hakkı tanınması, kontenjanların öncelikli olarak genç mezunlara verilmesi ve emekli eczacıların devrettiği ruhsatları özgür piyasaya bırakmak yerine kamu eliyle erişilebilir hâle getirilmesi tavsiye ediliyor.

YENİ MEZUN ECZACILAR YATIRIMCI ARAYIŞINA GİRİYOR

Yeni mezun eczacıların birçoğu ise, yatırımcılarla fiilî paydaşlık yapmak zorunda kalıyor. Alanda “sermaye yatırımcıda, ruhsat eczacıda” uygulamaları artarken, birtakım yatırımcıların daha çok kazanmak için ilaç dışında kozmetik, vitamin ve medikal eser satışına yönlendirme baskısı yaptığı öne sürülüyor.