Ertuğrul Özkök yazdı: Mizahın devrimci gücü

Fransız ön sevişmesi desen şaşırmam… Türk ön sevişmesi desen, biraz zorlarım, biraz kendimden çıkarak karşılık verebilirim. İkisi ortasındaki farkı da çok düzgün bilirim. Arap ön sevişmesi desen, onu da kestirim edebilirim. Fakat, ‘Yahudi ön sevişmesi’ derseniz… Hayal bile edemem. Nedense gözümün önüne Hasidikler gelir ve o iki kelimeyi yan yana getiremem. Soran bir erkekti. ‘Hayır, Yahudi ön sevişmesi diye bir şeyi hayatım boyunca duymadım, iddia de edemiyorum’ deyince yanıtı üç söz ile kendi verdi:

’20 dakika yalvarmaktır…’ Bir anda makaraları sardım ve ‘Yahu bunu ben de biliyorum’ dedim. Demek ki Türklerle Musevilerin hiç olmazsa bu bahiste bir benzerliği varmış. Ancak orada bitmiyor.

Yalvarmayacağın bir İtalyan bayan nasıl ikna edilir?

Öteki erkek, ’20 dakika yalvarmamak için mi bir İtalyan bayanla evlendin?’ diye soruyor.

O da ‘Evet’ diyor.

Peki onu nasıl ikna ettin?

‘Yahudi mıknatısı ile kendime çektim…’

Nedir o?

‘Beni çok seviyor. Zira onun tam karşıtıyım. Eğlenceliyim, komiğim ve en kıymetlisi şapşalım…’

Yahudi esprisi olunca çok temkinliyim, çünkü…

Tabii işin içinde bir Yahudi esprisi olunca çok temkinli gidiyorum.

Çünkü geçmişte Musevilerle ilgili çok günahsız bir latife yapmıştım. O denli ırkçı falan hiç değil. Bir Türk olarak kendimle ilgili yaptığım bir latifeden daha bile günahsızdı.

Ama her vakit taktir ettiğim Türk Yahudi cemaatinden reaksiyon aldım.

O vakit onlara, “Yahu ben kendimizle dalga geçmeyi Yahudi mizahçılardan öğrendim. Woodie Allen, Mel Brooks, Jerry Seinfeld, Larry David’den… Mizah anlayışımda bu Yahudi mizahçıların çok büyük tesiri vardı” deyince, bana şu karşılığı verdiler:

“BİZ LAKİN KENDİ İÇİMİZDEN GELEN ESPRİYİ KABUL EDERİZ”

‘Öyle lakin biz geçmişimizde çok büyük travması olan bir toplumuz. O nedenle fakat kendi içimizden birinin yaptığı espriyi kabul edebiliyoruz.’

Onların kabul ettiği buydu lakin bu benim kabul edebileceğim bir şey değildi.

Ama bu soruyu soran ve yanıtını veren bir Yahudi olduğu için rahatlıkla bu mevzuyu yazıyorum.

20 dakika yalvaran Yahudi sinemacı kimdi?

Mel Brooks’tu soran.

Belki genç jenerasyonlar tanımaz ancak Mel Brooks, New York Yahudi toplumunun çıkardığı en büyük mizahçı, komedyen, senaryo muharriri ve direktörüdür.

Bütün gençlik yıllarımda beni kırıp geçiren ‘Blazing Saddlers’ (Çılgın Kovboylar), ‘Genç Frankeştayn’, ‘Sessiz Film’, ‘Yükseklik Korkusu’, ‘Dünya Tarihi: Kısım 1’, ‘Olmak yahut Olmamak’, ‘Uzay Topları’, ‘Drakula: Meyyit ve Memnun’ sinemalarının her birini kim bilir kaç kere seyrettim…

Benim için o, absürt, yürekli, politik olarak zerre umursamaz güldürünün hükümdarıdır.

Yahudi mıknatısı ile ikna ettiği eşi kimdi?
Mel Brooks bugün 99 yaşında.

HBOMax, üç hafta evvel onun belgeselini yayına soktu.

Adı ’99 Yaşında Bir Adam…’

‘Yahudi mıknatısı’ ile kendine çektiği ve evlendiği eşi Anne Bancroft’tu…

Yani ‘Graduate’ (Mezuniyet) sinemasının ünlü bayan oyuncusu…

Üniversiteyi bitiren Dustin Hoffman’ın oynadığı Benjamin Braddock, üniversiteden yeni mezun olmuş 21 yaşında bir gençti.

Filmde onun ilgide bulunduğu, aile dostları Mrs. Robinson ise 40’larının başında evli bir kadındı…

21 YAŞINDAKİ BİR ERKEK 40 YAŞINDAKİ BAYANLA BİRLİKTE OLURSA

Genç erkeğin yaşça hayli büyük bayanla münasebet yaşadığı sinema, yıllarca bizim jenerasyon erkeklerin hayal dünyalarını etkiledi.

Filmdeki rol dağılımı çok tartışılmıştı.

Çünkü sinemanın çekildiği yıl genç erkek rolünü oynayan Dustin Hoffman gerçekte 29, Anne Bancroft ise 36 yaşındaydı.

Yani erkeğin yaşı küçültülmüş, bayanın yaşı büyütülmüştü…

Anne Bancroft o sineması çekerken 4 yıldan beri Mel Brooks’la evliydi.

Hollywood tarihinin gördüğü en büyük evlilik ve aşk öykülerinden biriydi.

Bir erkek ve bir bayan birbirine nasıl bu türlü hoş bakabilir?
Bu aşk, Anne Bancroft’un 73 yaşında öldüğü güne kadar tıpkı heyecan ve sevgiyle devam etti.

Mel Brooks’un belgeselinin neredeyse her kısmında bu aşkı görüyorsunuz.

Bir bayanla bir erkeğin birbirine nasıl bu kadar hoş bakabildiğini görünce daha da çok seviyorsunuz.

Ben ileri düzeyde zevksizliği ile tanınan bir insanım
Mel Brooks, birinci periyotlarında bilhassa New York sinema eleştirmeni nomenklaturası tarafından yerden yere vuruldu.

Onu büyük bir zevksizlik ve bayağılık ile suçladılar.

Kendisi de eleştirmenlerin bu yazılarına karşı, ‘Ben ileri düzeyde zevksizliği ile tanınan bir insanım’ diyerek alay etti.

Hele hele birtakım sinemalarında Hitler mizahı yapmaya başladığında bu tenkit ağır bir suçlamaya dönüştü.

‘Sen 6 milyon insanını gaz odalarında kaybetmiş bir milletin katili ile ilgili bu türlü espriler yapamazsın’ dediler.

Oldukça güçlü ve onun mesleğini etkileyebilecek bir entelektüel baskıydı bu.

“BİR DİKTATÖRÜ DEVİRMEK İSTİYORSANIZ ONU PALYAÇOLAŞTIRIN”

Ama o yılmadı.

Bu tenkitlere verdiği karşılık şuydu:

‘Hitler’le dalga geçebilmek ona yapılabilecek en ağır hakarettir.’

Bu da cüret ister.

New York entelektüelleri yıllar sonra onun yapmak istediği şeyleri anladılar.

Putin, mizahçıları niçin sevmez ve mahpusa attırır?
Gece programlarının ünlü sunucusu Conan o’Brian belgeselde şunu söylüyor:

“Bir diktatörü devirmenin en tesirli yollarından biri onu ti’ye almaktır, gülünçleştirmek, palyaçolaştırmaktır.”

Arkasından soruyor:

‘Putin, mizahçıları niçin hiç sevmez, komedyenleri niçin tutuklatır?’

Cevabını da şöyle veriyor:

‘Şaka sevmedikleri için değil, latifenin kendilerini devirebileceğini bildikleri için…’

“BİR YAHUDİ HZ MUSA İLE İLGİLİ BİR LATİFEDE NEREYE KADAR GİDEBİLİR”

Mel Brooks bize bir mizahçının dinlerle ilgili esprilerinde nereye kadar gidebileceğini de anlattı yıllar boyunca.

‘Dünya Tarihi: Kısım 1’ sinemasında mizah antolojilerine geçmiş bir espri vardır.

Hazreti Musa kollarında üç başka tabletle dağda görünür.

Yahudi İnancının 10 Emir’inin indiği andır bu.

Hz. Musa’nın elinde ise üç başka tabletten oluşan ’15 Buyruk’ vardır.

Tam konuşmaya başlayacağı sırada kolundaki tabletlerden biri yere düşer kırılır.

Hz. Musa elinde kalan iki tableti gösterir, ’15 Buyruk yerine 10 Buyruk’ der.

Yahudi kuruluş efsanesinin en hassas hususudur.

Ama İngiltere’de Monty Pyton, New York’da Mel Brooks o efsaneleri birebir yıllarda sallamaya başlamışlardır.

MEĞER DAVID LYNCH’İ SİNEMAYA O KAZANDIRMIŞ

HBOMax’taki belgeseli izlerken bugüne kadar hiç bilmediğim bir şeyi öğrendim.

Meğer David Lynch’i direktör olarak birinci ortaya çıkaran o olmuş. David Lynch işsiz bir sinemacı gençmiş. Evlenmeye hazırlanıyormuş ve kayınvalidesi kızına, ‘Söyle bu adama bir iş bulsun, biraz para kazansın’ demiş.

David Lynch de üretimci bir arkadaşını arayıp, ‘Elinde bir senaryo var mı?’ diye sormuş.

‘Evet var lakin evvel bir Mel Brooks’la görüşüp, onun onayını alman gerekir’ demiş.

Çünkü senaryo onun elindeymiş ve imalcisi da o olacakmış.

Cronenburg’un ‘Sinek’ sinemasının de imalcisi o
David Lynch gidip görüşmüş.

Mel Brooks onu çok kısa dinleyip, ‘Tamam, senaryo senin’ demiş.

Sinema tarihinin en kült sinemalarından biri olan ve David Lynch’e ün getiren “Fil Adam” sineması bu türlü ortaya çıkmış.

David Lynch, ‘Filmin her basamağında dimdik ardımda durdu. Bugün ben varsam onun sayesinde’ diyor belgeselde.

Ayrıca David Cronenberg’in ‘The Fly’ (Sinek) sinemasının de imalcisi oymuş.

Herhalde, bir vakitler kendisi ile alay eden ve burnundan sinek aldırmayan sinema eleştirmenlerine nanik yapmanın en hoş yolu buydu.

TELEVİZYONDA ÇARKIFELEK SEYREDİP UYUYA KALAN İKİ YAŞLI ADAM

Dizinin beni en çok etkileyen kısmı finaliydi. Mel Brooks’un hayattaki en güzel arkadaşı, ünlü oyuncu ve üretimci Carl Reiner’di. Yani geçenlerde kaybettiğimiz “Stand By Me” filminin yönetmeni Rob Reiner’in babası. İki arkadaş, hayatlarının son devrinde her gün beraberlermiş.

Her öğlenden sonra Carl Reiner’in konutunda buluşup gece yarısına kadar televizyonda “Çarkıfelek” programını izleyerek ve vakit zaman uyuyarak vakit geçirirlermiş.

Bazen onlara Seinfeld dizisinin oyuncusu Jerry Seinfeld ve Larry David de katılırmış.

Seifeld’e nazaran her alanda başarılı olursan mükâfatın nedir?
Jerry Seinfeld onları şöyle anlatıyor:

“Hayatta her alanda başarılı olursan sonunda mükafatın nedir? Herhalde canın üzere sevdiğin bir arkadaşınla birer sandalyede oturup, önündeki küçük masadaki pastırmalı sandviçi yerken Çarkıfelek’i seyretmek, vakit zaman uyuklamaktır…”

Düşündüm…

Hiç de kötü olmayan, sempatik bir final…

ÇARKIFELEK ARKADAŞI KOLLARINDA ÖLDÜ

Carl Reiner, 29 Haziran 2020’de arkadaşı Mel Brooks’un yanında öldü.

98 yaşındaydı.

Mel Brooks onun vefatından sonra daha hayli bir müddet onun meskenine gidip, o televizyonun karşısındaki sandalyede oturmaya devam etti.

Tek fark, artık tek başına uyuklamasıydı.

Dünyanın yetiştirdiği, kendi deyişiyle ‘En düzeysiz mizahçı’ bugün 99 yaşında.

İşte bu türlü bir insanı anlatıyor ’99 Yaşındaki Adam’ belgeseli.