Gazeteci-yazar İbrahim Gündüz, Erzincan’ın İliç ilçesindeki Çöpler Altın Madeni’nde 13 Şubat 2024 tarihinde yaşanan ve 9 personelin hayatını kaybettiği büyük facianın perde gerisini kaleme aldı. “Çöpler Faciası” isimli kitap, ihmaller zincirinden facia gününe kadar yaşananları dokümanları ve şahitleriyle gözler önüne seriyor.

Galeati Yayınevi tarafından yayımlanan 464 sayfalık kitap, alışılmış kitap formatlarının dışına çıkarak görseller ve görüntülerle da desteklendi. Yaklaşık iki yıllık araştırmanın eseri olan kitapta, binlerce sayfalık kaynak taraması yapılırken TBMM Araştırma Komitesi ve mahkeme süreçleri de yakından takip edildi.

“Çöpler Faciası” kitabı neden yazıldı?

İbrahim Gündüz: “Uzun bir müddettir Türkiye’yi kıskacına alan sömürge madenciliği, bir diğer deyişle yabanî madencilik, yağma-talan madenciliği bahislerinde çalışmalar yürütmekteyim. Birinci olarak “Altın Ölüm” kitabım yayınlandı, akabinde ‘Altın Girdap’ geldi. Bu kitaplarda madencilik ismi altında yaşananları ve yaşanması olası olayları bilimsel kaynaklara dayanarak, müşahedeler yaparak, uzmanlarıyla konuşarak anlatmaya çalıştık. 2020 yılı Eylül ayında yayınlanan ‘Altın Ölüm’ kitabımızda, Çöpler Altın Madeni’yle ilgili geniş bir kısım var. O madenin çökebileceğini ve büyük riskler içerdiğini 4 yıl öncesinden yazdık. Sonrasında 2022 yılında da ‘Altın Girdap’ kitabımla bu yağma-talan kararlarının nasıl alındığını örneklere ve yaşanan olaylara dayanarak anlatmaya çalıştık. Bizler uyardık, ‘Yalan söylüyorsunuz’ dedik, ‘Milleti kandırıyorsunuz’ dedik ancak maalesef gereğince tesirli olamadık. Palavralarıyla birlikte sömürge madenciliğine devam ettiler. Sonuçta çok acı bir biçimde 13 Şubat 2024 tarihinde Çöpler Faciası yaşandı. 9 personelimiz canlı diri çöken İliç dağının altında can verdi. Çok daha fazla insanımız ölebilirdi. Çöpler Faciası bize gösterdi ki, onların ‘Kanada-ABD standartları’ dedikleri şeyin safsata, ‘denetim’ dedikleri şeyin aldatmaca, ‘her şey denetim altında’ dedikleri şey kandırmacaymış. Siyanürlü altın madenlerinin denetlenmediğini TBMM Araştırma Komitesinde şahsen bakanlıkların en üst seviye yetkilileri itiraf etti. Yani özetle 13 Şubat 2024 tarihinde saat 14.28’te yaşanan bu olay Türkiye’deki sömürge madenciliği için bir dönüm noktasıydı”

Kitap, Çöpler Faciasından yola çıkarak Türkiye’deki sömürge madenciliği uygulamalarına dikkat çeken bir uyarı kitabı niteliğinde?

İbrahim Gündüz: “Evet Çöpler Faciası kitabı, 13 Şubat 2024’te meydana gelen Çöpler faciasından yola çıkıyor, faciayı bütün ayrıntılarıyla anlatıyor lakin kitap mutlaka yalnızca Çöpler’in kıssası değil, bugün Türkiye’de madencilik ismi altında milletin dağlarının, ormanlarının ve köylerinin yağmalanmasının kitabıdır. Bu nedenle bu kitap bir ‘baş kaldırı’ kitabı. Bu kitap Murat Dağı’na, Simav’ın kestane ormanlarına, Ordu’nun Perşembe Yaylasına, Artvin’in Arhavi’sine, Çorum’un meralarına-yaylalarına, İzmir’in ve Balıkesir’in can damarı olan Madra’ya, Bolu’nun lisanlara destan ormanlarına göz dikmiş talancılara karşı bir başkaldırı kitabı”

Bu çerçevede termik santrallere kömür sağlayacağız diyerek, Milas-İkizköy’de zeytin ağaçlarının katledilmesini ve “acele kamulaştırma” ismi altında köylülerin-çiftçilerin topraklarına el konulmasını nasıl değerlendirmeliyiz?

İbrahim Gündüz: “Muğla-Milas İkizköy’de uzun bir müddettir devam eden tabiat katliamı, köylülerin tapulu topraklarının ‘acele kamulaştırma’ ismi altında gasp edilmesiyle yeni bir boyut kazandı. Bugün köylülerin, çiftçilerin ve üreticilerin meskenlerinin tabanında dinamitler patlatılıyor… Umurlarında değil: Ölürlerse ölsünler, giderlerse gitsinler…

Türkiye ‘madencilik yapıyoruz’ ismi altında çok sancılı ve yıkıcı bir periyoda girdi. Türkiye’yi bir sömürge madenciliği üssü haline getirme çalışmaları uzun bir müddettir devam ediyordu. Bilhassa AKP hükümetleri periyodunda yapılan yasal değişiklikler ve verilen ruhsatlarla birlikte bu yolda değerli aralar alındı. Temmuz 2025’te AKP ve MHP oylarıyla TBMM’de kabul edilen ‘süper talan’ kanunuyla da köylülerin ve çiftçilerin tabutlarına son çivi çakılmış oldu. Artık ülkenin dört bir yanında artık yaşayamaz, dayanamaz hale gelen üreticileri, köylüleri ve çiftçileri canlı diri gömmek istiyorlar. Sözün tam manasıyla…
Bugün Milas-İkizköy’de yaşanan ve daha dün Erzincan-İliç’te yaşanan tam da budur.

13 Şubat 2024 tarihinde Erzincan-İliç’te yaşanan Çöpler Faciası bu anlattıklarımızın çok çarpıcı bir örneğidir. Üretim üssü olan, hayat veren, devasa bir ülkeyi besleyen çiftçiler yok edilip yerine dünyanın en tehlikeli ve zehirli madenciliğini koydular. Üstelik Türkiye’nin ve Ortadoğu’nun can damarlarından birisi olan Fırat Irmağı’nın çabucak kıyısında. Siyanürlü-sülfürik asitli Çöpler Altın Madeni tulum peyniri, tereyağı, hayvancılığı ve tarımıyla ünlü Çöpler Köyünün tam üstüne kuruldu. Kurulan esasen ‘maden’ ismi altında bir ekokırım merkeziydi.”

Çöpler Faciası yaşanmak zorunda mıydı?

İbrahim Gündüz: “Önce lokal çökmeler, patlamalar ve üstü kapatılan olaylarla birinci sinyaller geldi. 23 kat dediler 33’üncü kata kadar yükseldiler… Munzur Dağları’nın eteklerinde, engebeli arazinin üzerine 264 metre yüksekliğinde bir liç gökdeleni inşa ettiler. Daha fazla üretim ve daha fazla kâr hırsı gözlerini kör etti. İkazları dinlemediler, eksiklikleri görmezden geldiler ve çöküşe giden yolu sonuna kadar açtılar. Tarihler 13 Şubat 2024’ü gösterdiğinde yarattıkları bu ucube devasa sistem, çökeceğini haykırmaya başladı. Gözle görülen insan yutacak büyüklükteki çatlaklar ve radar bilgileri devasa liç dağının çökeceğini söylüyordu. O gün bile sabah saatlerinde gerekenleri yapsalardı, yani erkenden ‘tam kapatma’ kararı verselerdi tahminen yeniden liç alanı çökecek ancak kimsenin burnu kanamayacaktı. Yapmadılar, son ana kadar Amerika’dan talimat beklediler ve o talimat gelemeden milyonlarca tonluk zehirli liç yığını adeta infilak etti. 9 insanımız canlı diri toprağın altında kaldı. On milyonlarca tonluk siyanürlü zehirli liç yığını açık alanda taşın toprağın üzerine aktı”

Facia günü Amerikalı iki mühendisin yanlış kararıyla üç personel hayatını yitirmiş görülüyor… Kitabınızda bu hususa özel bir vurgunuz dikkat çekiyor?

İbrahim Gündüz: “Evet James Jonathan Holden ve Allen Robert Morris ismindeki iki Amerikalı mühendis ne yazık ki o gün hayatını kaybeden üç emekçinin vefatından direkt sorumlu. Son dakikada çökmekte olan liç yığınına çıkmak istediler. İnanılması çok güç bir öykü, şahitlerin anlatımıyla ve canlı manzaralarıyla kitapta anlatılıyor”

Kitabınızın bir ‘baş kaldırı’ bir ‘isyan’ kitabı olduğunu söylüyorsunuz?

İbrahim Gündüz: “Türkiye’de yaşayan milyonlarca vatandaşımız şimdi neyle karşı karşıya olduğunun farkında değil. Millete iş-istihdam-ekonomi masalları anlatılarak uluslararası kartellerle iş birliği halinde Türkiye’nin bütün bölgeleri ve su kaynakları yağmalanıyor. Bu kitap tam da buna dikkat çekiyor.

Hiçbir ülke bu kadar saldırıyı kaldıramaz. Türkiye’nin bütün dağları, ırmakları, köyleri, yaylaları-meraları akın altında. Her yeri ihale ediyorlar. Milletin gözlerinin içine baka baka alenen palavralar söylüyorlar. Dağları, ormanları param modül edip, dünyanın en zehirli kimyasallarıyla zehirleyip hiç utanmadan, sıkılmadan, ‘hiçbir ziyanımız yok’ diyebiliyorlar.

Fırat, Dicle, Kızılırmak, Yeşilırmak, Büyük Menderes, Gediz, Sakarya bütün ırmaklarımız tehdit altında. Global iklim felaketi yaşayan dünyamızda su kaynaklarımızı ve bu su kaynaklarının kaynağı olan dağlarımızı gözümüz üzere müdafaamız gerekirken, ormanlar-dağlar-yaylalar ve meralar zalimce yok ediliyor. Türkiye’nin gölleri gözlerimizin önünde bir bir kuruyor…

Türkiye’de başkanlar değişir, iktidarlar değişir, enflasyon düşer, iktisat bir gün düzelir lakin param kesim edip kabak üzere oyduğunuz bir dağı tekrar diriltemezsiniz. Yüz milyonlarca tonluk pasa dağlarından, yüz milyonlarca tonluk liç yığınlarından sızan ağır metalleri, siyanürlü ve zehirli suların yüzlerce yıl bir irin üzere akmasını durduramazsınız.

Bu ülkeyi ayakta tutan kolonlar kesilmek istenmekte ve bunun ismine da madencilik denilmektedir. Su deposu olan dağlar param kesim edilmekte, dünyanın en tehlikeli kimyasalları köylerin, kentlerin tabanında su üzere kullanılmakta ve yüz milyonlarca tonluk pasa ve liç dağları ile zehirli atık barajları Türkiye’nin her bir köşesine yığılmaktadır.

Çöpler Faciası kitabı Türkiye’deki sömürge madenciliğine, yırtıcı madenciliğe karşı bir baş kaldırı, bir isyan kitabıdır. Kitap yalnızca Çöpler’in öyküsü değildir, bu kitapta İkizköy de var, Lapseki’de var. Bu kitapta Türkmendağı da var, Kazdağları da var… Kitap Çöpler Faciasından yola çıkarak son yıllarda Türkiye’de şiddetini giderek artıran sömürge madenciliğine ayna tutmaktadır. Yalancıların ve vurguncuların gerçek yüzlerini ortaya koymaktadır.”

Son olarak kitabınız alışılmış kitap kalıplarının dışında görseller ve canlı görüntülerle da destekleniyor…

İbrahim Gündüz: “Kitapta facia öncesi ve sonrasını yansıtan görsellerin yanı sıra, karekod görüntüler da yer alıyor. Facia gününü anlatan çarpıcı görüntüler bir cep telefonu aracılığıyla anında izlenebiliyor. Görüntülerde facia sırasında yığın liçinin altında kalan araçların kamera imgeleri yer alıyor.

Bir gazeteci olarak yaklaşık 7 yıldır bu hususlarla ilgili yazıyor ve konuşuyorum. ‘Altın Ölüm’, ‘Altın Girdap’ kitaplarımdan sonra ‘Çöpler Faciası’ kitabı bu bahiste yazılmış en kapsayıcı ve eksiklikleri tamamlayan, soru işaretlerini yanıtlayan son kitabımdır.”