Harp Okulu Kumandanı Kurmay Albay Talat Aydemir 22 Şubat 1962’de darbe teşebbüsünde bulundu.
Aydemir, Süvari Binbaşı Fethi Gürcan’ı dinlese ve Çankaya Köşkündeki zevatın derdest edilmesini emretseydi belki Devlet Başkanı olacaktı.

Darbeye karar veren kişinin hükümetle pazarlık yapması bana nazaran fahiş yanılgıydı.

22 Şubat 1962 tarihinde devrin Dışişleri Bakanı Selim Sarper idi.

Sarper, lise mezunu alaylı bir diplomat iken daha daha sonra Odesa Konsolosu oldu.

Ankara Hukuk Fakültesini bitirdikten sonra diplomatik meslek memurluğuna terfi etti.

Önemli yerlerde büyükelçilik yaptı.

Cemal Gürsel ve İsmet İnönü Hükümetlerinde Dışişleri Bakanlığı yaptı. (1960-1962)

22 Şubat 1962’deki darbe teşebbüsü sırasında pasif kaldığı gerekçesiyle Başbakan İnönü tarafından vazifesinden alındı ve yerine Londra Büyükelçisi Feridun Cemal Erkin atandı. (1962-1965)

Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel yeni Dışişleri Bakanı Feridun Cemal Erkin’i hiç sevmezdi.

Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü Semih Akbil’in anlattığına nazaran, Cumhurbaşkanı Gürsel Dışişleri Bakanı, Feridun Cemal Erkin’in geldiğini duyunca “Semih o beygir hızlı adam tekrar mi geldi?” diye memnuniyetsizliğini belirtirdi. (Kaynak: Urumiye Başkonsolosu Orhan Akbil. Semih Akbil, Orhan Akbil ile amca çocuklarıydı. Bu olayı Orhan Akbil, Urumiye’de bana en az 10 kez 1978-1979 yıllarında anlatmıştır.)

Feridun Cemal Erkin ve Cemal Gürsel

İRAN ŞAHI İLE YEMEK

Cumhurbaşkanı Gürsel’in “beygir hızlı adam” diye tarif ettiği Dışişleri Bakanı Feridun Cemal Erkin, 1963’te İran’a resmi bir ziyarette bulundu. 1960’lı yıllarda petrolun varili tahminen 2,5 dolar civarındaydı. Şah’ın da 1963’de fazla siyasi gücü yoktu. Şah, bir öğle yemeğinde Dışişleri Bakanı Erkin ile eşi Erkin’i ağırladı.

Yemekte Şah’ın Azerbaycan Türkü eşi Şahbanu Pehlevi ve İran Dışişleri Bakanı da hazır bulundu.
Konuşmalar Fransızca yapılmaktaydı.

Bir orta Şahbanu Pehlevi, Azerbaycan Türkçesiyle “Men Tebrizliyem. Ceddim Serheng’dir. Türki danışabilirem… Sizin ve avradınızın burada olmasından çok hoşalbaht olmuşam” dedi.

Tercümesi: “Ben Tebrizliyim. Babam Albay’dır. Türkçe konuşabilirim. Sizin ve eşinizin burada olmasından ötürü da çok memnunum.”

Şahbanu Pehlevi’nin Türkçe konuşması İran İmparatoru Muhammed İstek Şah Pehlevi’yi önemli halde rahatsız etti.

Kaş göz işaretinden sonra yeniden Fransızca konuşmaya devam ettiler.

ACABA NEDEN

1514 Çaldıran Savaşından ötürü olabilir mi?

Ya da 1925 yılında Kaçar Hanedanını devirerek kendisini İran Şah’ı ilan eden babası İstek Şah’ın delikanlı iken Osmanlı İmparatorluğunun Tebriz Şehbenderliğinde (Konsolosluğunda) Kavas (Odacı) olarak bir mühlet çalıştığı aklına getirdiği için mi?

İranlıların anlattığına nazaran Baba Şah İstek Pehlevi yaklaşık iki metre uzunluğundaymış ve okuma-yazma dahi bilmiyormuş. Yani Farsça “bisavad” imiş. Farsça “bisavad” sözü “okuma-yazma bilmeyen, okur-yazar olmayan” demek. Günlük kullanımda ise birçok vakit “cahil, eğitimsiz, bilgisiz” manasında da söylenir ve hakaret/alay tonu taşıyabilir.

Kaynak: Olayı Dışişleri Bakanı Feridun Cemal Erkin Osman Bölükbaşı’ya anlatmış. Osman Bölükbaşı da bana şahsen anlatmış idi. (Brüksel, 1976)

Nereden nereye?

Emekli Diplomat Vahit Özdemir-24 Ocak 2026