Uydurma makaleler, gerçekte var olmayan akademisyenler ve hiç yazılmamış kitaplara yapılan atıflar, yapay zekânın akademide denetimsiz kullanımının önemli bir sorun hâline geldiğini ortaya koyuyor.

Hakemli mecmualarda yayımlanan birtakım çalışmalarda tespit edilen ve “halüsinasyon referanslar” olarak isimlendirilen bu durum, bilim dünyasında geniş çaplı tartışmalara neden oldu. Akademik çalışmalardaki tesiri süratle artan yapay zekânın kontrolsüz kullanımı, birçok etik ve bilimsel riski de beraberinde getiriyor.

Türkiye’nin farklı üniversitelerinde vazife yapan akademisyenler, son periyotta kendilerine ilişkin olmayan çalışmalara yapılan atıflarla müsabakaya başladıklarını lisana getiriyor. Yapay zekâ tarafından üretilen metinlerde yer alan uydurma kaynaklar, akademik güvenilirliği tehdit ederken, üniversitelerde alarm zillerinin çalmasına yol açtı.

“BENİM BU TÜRLÜ BİR YAZIM YOK”

Bu kapsamda Fırat Üniversitesi’nden Prof. Dr. Mehmet Nuri Gömleksiz, kendisine atfedilen bir çalışmanın gerçekte var olmadığını belirterek duruma reaksiyon gösterdi. Gömleksiz, “Benim bu türlü bir makalem yok. Birinci isim olarak gösterilen kişiyi tanımıyorum. Daha vahimi, İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde bu kaynakçada gösterilen bu türlü bir makale yok” sözlerini kullandı. Emsal bir durumla karşılaştığını açıklayan Ege Üniversitesi’nden Doç. Dr. Serkan Acar ise Bartın Üniversitesi tarafından yayımlanan Çeşm-i Cihan mecmuasında çıkan bir yazıda, kendisine ilişkin olmayan makalelere atıf yapıldığını belirterek hata duyurusunda bulunacağını açıkladı.

“BİLİMİN KARANLIK ÇAĞI”

Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Ahmet Başal, sorumluluğun her şartta müellife ilişkin olduğunu vurgulayarak, “Yayın akademik teşvik, doçentlik vb. üzere süreçlerde kullanılıyorsa, bu durum ağır bir etik ihlaldir” ikazında bulundu. Doç. Dr. Yusuf Kızıltaş da emsal halde, “Bu usulsüzlükler çok önemli yaptırımlarla sonuçlanabilir” dedi.

Sosyal medya üzerinden misal tecrübelerini paylaşan çok sayıda akademisyen, yapay zekânın akademik alanda tehlikeli bir boyuta ulaştığına dikkat çekti. Ortaya çıkan tabloyu sert tabirlerle eleştiren akademisyenler, durumu “Akademik içerikte yapay zekâ kullanmak bilimin karanlık çağıdır” kelamlarıyla tanımladı.

“YAPAY ZEKA KALIPLARI USTALIKLA TAKLİT EDEBİLİYOR”

Benzer olayların neden yaşandığına ait değerlendirmelerde bulunan MEF Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Muhammed Şahin ise yapay zekânın akademik referansları üretme biçimine dikkat çekerek, “Akademik lisanda referanslar belli kalıplarla yazıldığı için, model bu kalıpları ustalıkla taklit edebiliyor. Sonuçta ortaya, dilsel olarak son derece ikna edici fakat gerçekte var olmayan kaynaklar çıkabiliyor”” dedi. “Halüsinasyon referanslar, araştırmacıların üretilen bilgiyi doğrulamadan kullanmalarının sonucu” diyen Şahin, yapay zekânın gerçek halde kullanılması hâlinde yararlı bir araç olabileceğini belirterek akademisyenlere şu tekliflerde bulundu: