ABD’nin planı… ‘İran’ın mücadelesi kime yarar’ tartışması… Mao’ya ‘Gerilla savaşı emperyalizme yarar’ sözü… 110 yılda koşullar nasıl değişti

İran’da ekonomik düşünceler son haddine varınca esnaf, emekçi, emekli ve öğrencilerden oluşan kümeler aralık ayında ülkenin her yerine yayılan şovlara başladılar. Protestolar, giderek rejim aykırısı bir nitelik kazandı ve acımasız teokratik oligarşi binlerce kişiyi öldürdü. Yaralı olarak hastaneye kaldırılanları katletti. Ölenlerin cenazelerini ailelerine vermek için para istedi ve her öldürücü kurşunun parasını bile tahsil etti.

İran’ın bu durumu halkın rejime artık en ufak bir bağlılığı dahi kalmadığını gösteriyordu. Ülke 6 ay evvel İsrail’le savaştan ve bir Amerikan bombardımanından çıkmışken kimsenin bu duruma aldırmaması halkın iktidara duyduğu nefretin sözüydü. ABD, bu durumdan yararlanarak ülkeye müdahale edeceğini söyledi. İran’a nükleer çalışmalarına ve füze stoklamaya son vermesi için davetlerde bulundu. Rejim değişikliği istemiyordu ancak en kısa vakitte bir mutabakata varılmazsa İran’ı vuracaktı. Trump’ın asıl emelinin ise İran’ın Çin’e yönelik petrol tedarik faaliyetinin durdurmak olduğu anlaşılıyordu.

Bu yazı hazırlanırken durum bu türlü idi. Fakat esasen yazımın konusu direkt Amerikan müdahalesi ve onun muhtemel sonuçları üzerinde değil. Ortada İran’da geniş yığınların dinci faşist idareye verdiği bir çaba var ve bu yeni de değil. 2022 yılında da başörtüsü mecburiyetine karşı beşerler sokağa dökülmüştü. 2019’da da demokrasi mitingleri yapılmıştı. İran’da birkaç yılda bir tekrarlanan ayaklanma gibisi olaylar yaşanmakta. Bilhassa 47 yıllık İslamcı rejim sırasında doğan yeni jenerasyonların sistemin tüm unsurlarından hatta dini bedellerinden bile koptuğu söyleniyor ve bir değişim kural görünüyor. Başta dini önder Hamaney olmak üzere yöneticilerin ise hiç fakat hiçbir tahlil teklifleri yok ve ülkedeki ekonomik kriz de her gün daha berbata gidiyor.

Elbette ABD ulusal çıkarlarını düşünen ya da düşünmesi gereken beşerler dışındakilerin ABD’nin müdahalesi konunda bir hal alması pek manalı değil. İran’ın Çin’e petrol verip verememesi daha çok harika devletler ortası bir çatışma hususudur. Balistik ve bilhassa nükleer silahlanma daha kapsamlı ve ülkemizi de yakından ilgilendiren bir alan olsa da mutabakat yoluyla da halledilmesi mümkünlüğü vardır. Velhasıl bizi ilgilendiren mevzu ABD’nin İran’a müdahale edip etmemesi değil İran’da rejime karşı kanlı ve yiğit bir uğraş veren halkın yanında yer alıp almayacağımızdır. Zira bu çabanın devamı ve başarısı uzun vadede ABD’ye bağlı değildir.

BATI’YA MI YARAR

Ben, kendisini demokrat ve laik olarak nitelendiren herkesin bu ayaklanmayı desteklemesinden yanayım. Zira bu Ortadoğu’daki tüm toplumların baş ve ortak düşmanı olan siyasal İslamcılığa karşı verilen bir gayrettir. Bir insanlık davasıdır. Uygarlık için barbarlığa karşı savaştır. Bazıları bunu “Amerika’ya yarar”,” Batı’ya yarar” diye engellemeye çalışsalar da İran halkının yanında olmalıyız. Zira bu tuhaf telaffuz bölgemizde çabucak her ülkede her çabayı durduracak, egemenlere sonsuza kadar boyun eğmeyi getirecek bir münasebet, daha doğrusu bir mazerettir.

Laiklik için dinci faşizme karşı verilen gayretin, şayet daha başlangıçta yenilmek için yola çıkmamışsak, kime daha çok yarayacağı neden şimdiden aşikâr olsun? Tahminen de bu çaba en çok laik ve demokrat güçlere yarayacaktır, şayet büyük bir kusur yapılmazsa (belki de değil mutlaka) bu hengame özgürlüğe, özgürleşmeye yarayacaktır.

Bu bahiste ölçüt “kime yarar” değil bize nasıl fayda diye sormak olmalıdır. Verilen gayret taraftarı olduğumuz unsurların hayata geçmesine ve bu bahisteki mahzurların ortadan kaldırılmasına nasıl yardımcı olabilir. Soru budur. Ama İran olayları karşısındaki tutumda da görüldüğü üzere Ortadoğu ve Türkiye’de insanların bir kısmı olumlu bir maksattan çok Batı olarak gördükleri her şeye ziyan vermeye kendilerini adamışlardır. Kaygıları şudur: Ya İran ihtilali denilen olaylar Batı’ya yararsa! Tüm tahlillerini bu tasayla yapmakta, dünyaya bu pencereden bakmaktadırlar.

İşte bu nedenle birçoklarını bu negatif açıdan düşünmeye zorlayan “Batı düşmanlığı” kavramını ele alacağım. Ve soracağım: Pekala, bu her demokratik aksiyonu “Batı’ya yarar” diye durdurmaya çalışan Batı düşmanlığı kime fayda? Nedir bu takıntı ve kimlere hizmet eder? Bu soruya karşılık vermeden evvel Batı’da benzeri fonksiyonları üstlenmiş bir kavram olan “antisemitizme” değineceğim.

ANTİ SEMİTİZM VE BATI DÜŞMANLIĞI

Batı dünyasında çok bilinen bir kelam vardır: “Antisemitizm aptalların sosyalizmidir”. Ünlü Alman sosyalisti August Bebel’e atfedilen bu kelamın gerçek sahibi Avusturyalı solcu siyasetçi Ferdinand Kronawetter’dir. Bebel’in kendisi de bir konuşmasında bunu lisana getirmiştir. Bu ünlü kelamın aslı da «Antisemitizm Viyanalı aptalın sosyalizminden öbür bir şey değildir» halindedir.

Burada kast edilen şudur: Gerçekte tüm problemlerin arkasında toplumsal ve ekonomik tertip yani kapitalizm bulunurken bilgisiz insanlardaki kolay kıskançlık, hınç ve ayrımcılık hislerini kullananlar onları yanlış amaçlara yönelterek sınıf uğraşını saptırırlar. Bilgisiz ve dingin zekalı şahıslar antisemit hisleri, kolay düşmanlıkları ve nefret telaffuzunu sosyalizm zannederler.

Tarihsel köklerinin kıymeti ve boyutları hasebiyle Batı için antisemitizm yaşamsal bir bahistir, canavar vakit zaman dirilir ve peşinde yığınları sürükler, onları faşist rejimlere, diktatörlere hizmet ettirir. İslam dünyası ismi verilen, nüfusun çoğunluğu Müslüman olup kültürel kodları buna nazaran oluşan ülkelerde ise antisemitizmin oynadığı rolün yerini Batı düşmanlığı almıştır.

Batı düşmanlığı da antisemitizm üzeredir. Kendine has bir dünya görüşü, toplumsal ve ekonomik projeleri, kültürel rengi yoktur. Tıpkı antisemitizm üzere o da kolay hınç ve haset hislerini istismar eder. Yahudi düşmanları üzere Batı düşmanlarının da hedefi yeni bir sistem, değişik ya da daha insani toplumsal ilgiler kurmak değil yalnızca düşmanlarının yerini almak, onları taklit etmek ve onların yaptıklarını düşündükleri her şeyi yapmaktır. Düşünür René Girard bu eğilimi «mimetizm» yani taklitçilik ile açıklar. Aristoteles «İnsan en taklitçi hayvandır» dememiş midir? (Poetika, kısım 4)

BATI DÜŞMANLIĞI CİHATÇILIĞIN BİR DEVAMIDIR

Nasıl antisemitizm Hristiyan Batı dünyasında dinî köklere sahipse ve Museviler «Tanrıyı öldürmekle-deicide» suçlanmışlarsa Batı düşmanlığı da İslam kültüründeki cihatçılıkla yakından bağlıdır. Lakin, nasıl vaktinde Ferdinand Kronawetter’in dediği üzere Viyanalı aptalın sosyalizmi antisemitizm ise, Arap sokağının ya da İrancı ahmakların sosyalizmi de Batı düşmanlığıdır.

Sosyalizm bilhassa onun Marksist versiyonu Batı dünyası içinden çıkmışken onu Batı düşmanlığına indirgemek aslında İslam dünyasındaki fecî kültürel geri kalmışlığın da sonucudur. Bilhassa de Marksizmin şahsen kendisi hakkındaki teorisinin onun fakat üretici güçlerin, bilim ve tekniğin, sanat ve kültürün en çok geliştiği yerde ortaya çıktığını söylemiş olduğu dikkate alındığında…

Egemenler ve bilhassa dinciler İslam dünyasında emperyalizme karşı olan haklı yansıları Batı düşmanlığı içinde eritmeye çalışırlar. Buradan hedef insanların başını karıştırarak gericilikle emperyalizm ortasındaki görünür ve görünmez ilgileri ve birbirlerine verdikleri takviyesi gizlemektir. Nasıl Batı’da sınıf gayretini inkâr etmek için ortaya antisemitizm atılmışsa İslam dünyasında da siyasal ve ekonomik bağımsızlığa götüren tek yol olan uygarlaşma ve çağdaşlaşmaya pürüz olmak için Batı düşmanlığı kullanılır. Nedense bu ülkelerde en çok Batı düşmanı görünen İslamcı ailelerin çocukları Batıda yaşar, siyasalların paraları da daima Batı bankalarındadır. Bu bile halkı uyandırmaya yetmez.

Diyalektiğe nazaran iç çelişkiler ve dış çelişkiler ortasındaki bağda iç çelişkiler önde gelir. Bunun emperyalizmle gayrette manası şudur: Bir ülkede halk kendi içinde gericilikle ve işbirlikçilerle gayret etmeden kendini dışardaki hegemonyacı güçlerin tesirinden kurtaramaz. Bu uğraş asla bir blok halinde olmaz. Şu yahut bu ölçüde, açık savaştan siyasal uğraşa tüm ulusal kurtuluş hareketleri birebir vakitte bir iç çabadır. Hakikaten Türkiye’nin bağımsızlık uğraşında de saray tarafını işgalcilerden yana seçmiş ve gericiler ulusal kurtuluşa karşı çıkmıştır.

Batı düşmanlığı emperyalizm gerçeğini gizler. Onu coğrafyaya indirger. Halbuki emperyalizmin coğrafik pozisyonu yoktur. Doğal bir süreç olarak kapitalizmin en yüksek kademesidir. Sermaye ihracı, hammadde arayışı, kaynak paylaşımı için verilen emperyal gayret kapitalist sistemden başka düşünülemez. Günümüzün 2026 dünyasında ise kapitalist olmayan bir ülke kalmamıştır ve bu sistemi Batı-Doğu diye ayırmak da mümkün değildir.

SAPKIN BİR ANTİEMPERYALİZM

Öte yandan, Batı’da ortaya çıkmış olan aydınlanma kıymetleri, demokrasi ve insan hakları prensipleri bu ekonomik ve toplumsal sistemin paralelinde tüm dünyaya yayılmıştır. Uygarlık tekdir. Ona ulaşmak istemeyen gericilerin bu bedel ve prensiplere karşı çıkarken antiemperyalizm kılığında Batı düşmanlığı yapmaları anlaşılır bir olgudur. Pekala, bilhassa İslam ülkelerinde kendilerine ilerici, sol hatta sosyalist bir pozisyon yakıştıranların Batı düşmanlığına ne demeli?

Bu tıp sapkın bir antiemperyalizme 18 Ocak’ta Oda TV’de yayınlanan «Yeni Sol» bahisli yazımda da değinmiştim. 1960’larda ABD’de ortaya çıkan, oradan Avrupa’ya ve daha sonra İslam ülkelerine de yayılan «Yeni Sol » akımı klasik Marksist prensiplerden kopmuştu. Hippilikten, yuppiliğe ve bugün de “woke” akımına uzanan Yeni Sol, gelişmiş kapitalist ülkelerde sınıf çabası sonucu oluşacak toplumsal değişimi reddeder. Yerine cinsel, dinî, etnik ve ırksallaştırılmış ideolojik çabayı koyar. Yeni Sol’a nazaran ileri kapitalist ülkelerde çalışan sınıflar (sözde) rahatladıkları için artık “devrimin temel gücü” olmaktan çıkmışlardır, arık dünyanın proleterleri geri kalmış ülkelerin halklarıdır. İsmine üçüncü dünyacılık da denilen bu akım Yeni Sol’un bir uzantısı olarak sol liberallerden pek farklı değildir aslında. Lakin nedense radikal sol kabul edilirler, meğer bayağı gerici bir ideolojik haldir bu.

Değişik tarihi, toplumsal, kültürel, coğrafik ve iklimsel nedenlerden ötürü dünyada uygarlığın gelişimi her yerde tıpkı değildir. Bir yerde seçimlerde bayanlara oy hakkı tartışılırken, öbür bir coğrafyada bayanlar ölen eşleriyle birlikte canlı diri mezara gömülebiliyorlardı geçen yüzyılda. Yontma taş, bronz ve demir çağları da her coğrafyada tıpkı vakitte ortaya çıkmamıştı. Bu durumda birçok kabile sisteminde, kimileri da büsbütün kökü kazınmamış kölelik toplumları olan Afrika ülkelerinin olduğu üzere proleter sayılmasının ne faydası olabilir? Eli kanlı diktatörlere, her biri 30-40 yıl işbaşında kalan ve hanedanlar kuran zorbalara fayda bu bakış.

Nitekim evvel Frantz Fanon isimli çok hırs ve haset sahibi bir üçüncü dünya küçük burjuva teorisyeni tarafından geliştirilen Batı düşmanı şiddet teorileri daha sonra Humeyni’nin Şia İslamcılığı çerçevesinde İran devlet ideolojisinin kesimi haline getirildi. Dünyanın 1-2 istisna hariç tüm sömürgelerinin bağımsızlıklarını kazanmalarına karşın çabucak her yerde lokal hükümranlar iktidarlarını sürdürmek için Fanon kaynaklı Batı düşmanı teorilerin gerisine saklandılar. Burada değişik olan nokta şudur: gelişmekte olan ya da eski sömürge ülkelerin birçoklarında hükümranlar Batı düşmanı çeşitli teorileri içerde savunurlarken aslında büyük bir pragmatizmle emperyalizme fiili bağımlılık bağlantılarını de sürdürdüler. Düşman olarak gösterdikleri Batı aslında o hükümranları ülkelerinin başında tutan gerçek güçtü. Batı da egemenliğini onlar aracılığıyla sürdürdüğü için bu ideolojik madrabazlığa hayırhah davranmaktaydı.

Son yıllarda geliştirilen “İbrahim Anlaşmaları” süreci bir yana bırakılırsa Batı düşmanlığı birkaç istisna hariç İslam dünyasındaki tüm ülkelerde hem iktidarlar hem de muhalefet tarafından paylaşılan yaygın bir ideolojidir ve aslında statükonun koruyucusudur. Dünyada devam edegelen istikrarları hiçbir formda değiştirme mümkünlüğü görünmeyen, kendisi de bu mevzuda seçenekler ileri sürmeyen bu akım inanılmaz çelişkilerine karşın şimdilik birçok ülkede kabul görüyor. Örneğin bizim üzere ABD müttefiki, NATO üyesi, AB üyeliği stratejik amacını her fırsatta tekrarlayan bir ülkede bile beşerler “bu ne perhiz ne lahana turşusu” demeden anlatılan Batı aykırısı nutukları dinlemekten adeta bir gösteri izler üzere zevk almaktadır.

1916’DAN SONRAKİ 110 YILDA ŞARTLAR NASIL DEĞİŞTİ

Dünyada son 50 yılda neler olup bittiğini görmeyen ya da görmek istemeyen kimi sol çevreler ise İslamcı ve gerici bir bakış olan Batı düşmanlığını haklı göstermek için 1916 ve sonrası yılların şartlarından kalma “emperyalizm” teorilerine sarılmaktadır. Sovyet devrimcilerinin muhakkak şartlarda ulusal kurtuluş savaşları çerçevesinde ulusal güçlerle ittifak yapılabileceği halindeki görüşlerini İran rejimi ve Taliban’la iş birliğine kadar götürmektedirler. Bu büsbütün aldatmacadır. Gerici güçlerle ittifak asla kelam konusu olmamış ve önerilmemiştir.

Dünyamızda eski sömürgecilik periyodu geride kalmıştır, sömürü her yerde daha sofistike yollarla ve içerdeki güçlerle iş birliği sayesinde devam ediyor. Ayrıyeten ulusal kurtuluş savaşları stratejisi çerçevesinde gerekli görülen ittifaklar için Sovyet devrimcileri iki olmazsa olmaz şart ortaya koymuşlardı: Dünyada sosyalist devletlerin varlığı ya da kurulmalarının kelam konusu olması ve güçlü bir dünya sosyalist hareketinin bulunması. Bu formda öncülüğün sosyalistlerde bulunması. Pekala neden bu şartlar vardı? Zira aksi halde mahallî egemenlerle değişik ittifaklara giren sol çevreler onlar tarafından kullanılan aparatlara dönüşeceklerdi. Tıpkı İran’da Mollalar tarafından kullanılan Tudehçiler üzere. Ya da dünyanın çeşitli yerlerinde İslamcıların kuyruğuna takılan solcular üzere. Gericiler her an emperyalizmle anlaşabilir, o vakit ittifakçılar iyot üzere açıkta kalır.

Batı düşmanlığı bu formda kimi vakit Yeni Sol’un radikal fikirlerine dayandırılarak, kimi vakit eski Marksist teoriler çarpıtılarak sol hareketlere şırınga edilmiştir. 60’lı yıllarda istihbarat örgütlerinin öğrenci hareketlerini kullanarak solu yozlaştırdığı ve personel sınıfıyla kontaklı klasik pozisyonundan uzaklaştırdığı bilinir. Güya dünyanın her yanında Vietnamlar oluşturup emperyalizme son vereceklerdi. Vietnam dünyanın en süratli kapitalist ülkelerinden ve ABD’nin yakın dostu. Hindi Çini’nin tamamı sıkı kapitalist. Öğrenci solunun ihtilal öznesi gördüğü ülkelere bakınız.

Aynı tuzak 1925 1940 yılları ortasında Çin Komünist Partisi’ne karşı da kurulmuş ortalarında birtakım Sovyet diplomatları da bulunan bazıları Mao’ya “sakın gerilla savaşı yapmayın, bu emperyalizme yarar” diye baskı yapmışlardı. Onlara nazaran ÇKP, milliyetçi önder Çan Kay Şek’e takviye olmalı ve emperyalizme karşı birlikte uğraş edilmeliydi. Çin’in karışması kime faydaydı? Doğal ki Batı’ya faydaydı. Lakin Mao, “kime yararsa yarasın” dedi, gündelik jeopolitik oyunlara bakmadan halka güvendi ve sonuç uzun vadede hiç de Batı’ya yaramadı. Şayet Mao onları dinlese idi Çin bugün bulunduğu yerde asla olamazdı.

Sonuç olarak geri kalmış ülkelerde diktatörlüklerle savaşanlara ve bilhassa İslam toplumlarındaki muhalif hareketlere aşılanan “kime yarar” mantığı politik bakış olarak son derece yanlıştır. Batı, ya da rastgele bir coğrafyadaki emperyalist odaklar başka ülkelerdeki iç meselelerden ya da onların komşularıyla olan uzlaşmazlıklarından her vakit yararlanmışlardır.

HAK ARAMAK EMPERYALİZME Mİ YARAR

İslam dünyasındaki ülkeleri Kuzey Afrika’nın en Batı ucundan ve Akdeniz kenarından giderek saymaya başlayalım. Fas’ın Batı Sahara sorunu ve Cezayir’le uyuşmazlığı, Cezayir’in Amazig toplumu, Fas ve Tunus’la soruları, Tunus’un deniz kenarı-iç bölge meseleleri ve siyasal kutuplaşma, Libya’nın zati ikiye bölünmüş durumu, Mısır’ın Hristiyan azınlığı ve Etiyopya sorunu, Filistin, Lübnan ve Suriye’nin bitmez tükenmez sorunları…

Soruyorum: Tüm İslam ülkeleri misal durumdadır ve bunun çok derin nedenleri bulunmaktadır, “aman kimse hakkını aranmasın, Batılılara yarar” biçiminde düşünmek bu meseleleri halledecek midir? Aslında o denli düşünülse bile bunu hayata uygulamak ve tüm uyuşmazlıkları dondurmak mümkün mıdır? Hayır. O halde, Müslüman nüfuslu ülkelerde Batı düşmanlığına dayalı bir mantıkla, “itiraz emperyalizme yarar” mazeretiyle statükoyu savunmak gittikçe ağırlaşan otoriter rejimler altında halkın acımasız idarelerce inim inim inletilmesini istemekten öbür bir mana taşımaz.

O halde İran halkının teokratik oligarşinin barbarlığına karşı verdiği yürekli gayretin yanında olmakta çekimser davranmayalım. Gitmesek de gözümüzle görmesek de o bizim de davamızdır zira. ABD ne emel giderse gütsün, İranlıların barışçı ve saygın uygarlık, insanlık ve özgürleşme savaşımına omuz vermeliyiz. Zati kendi ülkelerinin mukadderatını ellerine almamış olanlar oburlarının kuyruğuna takılarak ABD ile uğraş edemezler, onun karşısına bile çıkamayıp jeopolitik gevezelikle yetinirler.

Odatv.com