Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nde işçi ve işverenin çıkmazı… 2026’ya ertelendi… Çözüm ne
2023 yılında Resmî Gazete’de yayınlanan planlarda, Otomatik İştirak Sistemi’nin (OKS) patron katkısıyla TES’e dönüşmesi için 2024 sonbaharı işaret edilmişti. Lakin Türkiye gazetesinden İsa Karakaş’ın yazısına nazaran tarih evvel 2025’e, son olarak da 2026 yılı Cumhurbaşkanlığı Programı ile 2026 yılına ötelendi. Karakaş “Bu kronik erteleme, sistemin uygulanabilirliğine dair soru işaretlerini büyütüyor” yorumunu yaptı. Düşük fiyatlarla çalışan personel ve prim oranları yüzde 45’e ulaşan patron için ortaya çıkan zorlukları ele alan Karakaş şunları söyledi:
“2026 yılı Cumhurbaşkanlığı Programında tekrar “OKS’nin patron katkısını da içeren ikinci basamak emeklilik sistemine dönüşeceği Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi kurulacaktır” şeklide yer alan maksat TES’in 2026 yılında çıkarılmasını öngörmektedir.
Peki, bu sistem nelere takılıyor? Yürürlüğe konabilecek mi? Haydi masaya yatıralım.
TASARRUF MU, HAYAL Mİ
Gelişmiş ülkelerde emeklilik fonları trilyon dolarlara ulaşarak iktisadın can damarı olurken, Türkiye’de birikim oranları maalesef yerlerde sürünüyor.
Hükûmetin TES ile gayesi; devlet, patron ve personel üçlüsüyle bir kaynak oluşturarak ekonomik istikrarı sağlamak. Lakin OVP’de “tasarruf” başlığı altında sunulan bu modelin önündeki en büyük mahzur, tarafların bu yükü taşıyacak gücünün kalmamasıdır.
ÇALIŞANIN ÇIKMAZI: AÇLIK SONUNUN ALTINDA YÜZDE 3 KESİNTİ
Çalışan bölümün reaksiyonu duygusal değil, büsbütün hayatta kalma güdüsüyle ilgili. Sayılar her şeyi özetliyor:
Yeni Taban Fiyat: 28.075 TL
Açlık Hududu: 31.224 TL
Acı Gerçek: Taban fiyatlı esasen açlık sonunun 3.149 TL altında yaşıyor.
Mevcut %15’lik prim yüküne eklenecek %3’lük TES kesintisi, personelin cebine giren parayı 27.084 TL’ye düşürecek. Çalışanın bildirisi net: “Nefes alamıyoruz, bir kuruş bile eksiltemeyiz!”
İŞVERENİN YÜKÜ: PRİM ORANLARI YÜZDE 45’E KOŞUYOR
İşveren cephesinde de durum farklı değil. Enflasyon, yüksek faiz ve döviz baskısı altında maliyet hesabı yapan patron, yeni bir maliyete “asla” diyor.
Mevcut Yük: SGK ve işsizlik primleri aslında %37,75 düzeyindeyken, Ocak 2026 prestijiyle bu oran %38,75’e çıkarıldı.
TES Tesiri: %6’lık (%3 patron + %3 personel hissesi) ek prim gelirse, istihdam üzerindeki toplam prim yükü %44,75 üzere sürdürülebilir olmayan bir düzeye fırlayacak.
Teşvik Kaybı: İmalat dışı bölümlerde %5 olan indirimin %2’ye düşürülmesi de gayreti.
HASILIKELAM: UZLAŞMA YOKSA TES DE YOK
2003 yılından beri rafta bekletilen kıdem tazminatının fona devranı ve TES entegrasyonu projeleri, her keresinde toplumsal tarafların sert duvarına çarptı. Bugün gelinen noktada ne çalışanın bu primi ödemeye mecali var ne de patronun bu maliyeti göğüsleyecek gücü.
Hükûmet de biliyor ki; tarafların isteği olmadan kurulacak bir sistem, ekonomik istikrar değil huzursuzluk getirir. Bu koşullar altında TES’in 2026’da bile hayata geçmesi güç bir ihtimal. Görünen o ki; TES, seçimler sonrasına yahut bilinmeyen bir geleceğe ertelenen “emeklilik ve tasarruf hayali” olarak kalmaya devam edecek.
Görünen o ki bu sistemin başarısı kâğıt üzerindeki plan ve programlarda değil, çalışanların ve patronların cüzdanındaki gerçeklerle ölçülür. Gücü tükenen taraflara özelikle taban fiyatlı çalışanlar ile esnaf ve KOBİ’lere yeni yükler yüklemek, sistemi güzelleştirmez; kilitlemiş olur. Kayıt dışılık başta olmak üzere yeni sorunların körüklenmesine sebep olur.
En güzel tahlil kanaatimce tamamlayıcı sistemden çok mevcut SGK emeklilik sisteminin katlanılan külfete nazaran adil ve sürdürülebilir hâle gelmesidir.”
