Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı’nın yayımladığı emekçi sendikaları üye sayılarına ait bilgiler Türkiye’deki sendikalaşmanın içler acısı halini ortaya koydu. Resmi datalara nazaran, personel sayısı geçen yıla nazaran, 110 bin 757 kişi azalırken 16,6 milyon personelden sadece 2,4 milyonu sendika üyesi. Kamudaki yüzde 75.6’lık sendikalaşma oranı nedeniyle ortalama yüzde 14,5 olarak görünüyor. Lakin kamu bilgileri çıkarıldığında özel bölümde gerçek sendikalaşma oranları yüzde 4-5 düzeyinde kalıyor.

SİSTEM DEĞİŞİKLİĞİ

2009 öncesinde resmi sendikalaşma oranı yüzde 60’lar civarında açıklanıyordu. Bu da “sendikalaşma oranlarının birden çakıldığı” yanılsamasını beraberinde getiriyor. 2012’de yürürlüğe alınan 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile sistem tepetaklak oldu. Üyelik için e-devlet sistemi getirildi. Yeni sistemle birlikte sendika üyelikleri SGK bilgi tabanı ile eşleşti.

Vefat eden, işten ayrılan ya da emekli olan emekçiler ile “hayali” üyelikler bilgilerden düştü. Sonuç olarak Temmuz 2009’da yüzde 59,9 olarak bildirilen sendikalaşma oranı 2023 yılında yüzde 9’a, üye sayısı ise 3,2 milyondan 1 milyona çekildi. “2,2 milyon sendikalı işçi” bilgilerden niyet sendikalaşma oranı da 50 puan birden azaldı.

Ancak bugünün dataları geçmiş yıllara oranla gerçekliği her ne kadar yüksek olsa da, kayıt dışı istihdam oranını kapsamıyor. Kayıt dışı istihdam oranları da düşünülürse gerçek sendikalaşma oranının açıklananın çok altında olacağı biliniyor.

Bakanlığın 17 Ocak 2026’da yayımladığı dataları Odatv’ye pahalandıran DİSK Genel Sekreteri Tayfun Görgün, yakıt dışı istihdama dikkati çekti.

‘BAKANLIĞIN İSTATİSTİKLERİ FİİLİ SENDİKALAŞMA ORANINI YANSITMIYOR’

DİSK Genel Sekreteri Tayfun Görgün, Odatv’ye yaptığı açıklamada, Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı’nın istatistiklerinin fiili sendikalaşma oranını yansıtmadığını söz ederek, “Türkiye’de kayıt dışı personelleri de hesaba katarak yapılan hesaplamaya nazaran fiili sendikalaşma oranı yüzde 12,3’tür. 19,6 milyon emekçinin yalnızca 1,4 milyonu sendikalaşabilmiştir. Bu personellerin büyük kısmının kamu emekçilerinden oluştuğunu söylemek mümkündür. Bakanlık datalarına nazaran kamu emekçilerinin yüzde 75’i sendikalaşabilmişken özel dal personellerinin sadece yüzde 6,8’i sendikalaşabilmektedir.” dedi.

“SENDİKAL MUHAFAZA ESASEN BİR TİS’İN VARLIĞI İLE ÖLÇÜLÜR”

Türkiye’de sendikal muhafazaya ait bir kıymetlendirme yapabilmek için sendikalaşma oranına bakmanın kâfi olmayacağını kaydeden Görgün, temel olanın toplu iş kontratı kapsamındaki emekçi sayısı olduğunu belirterek şöyle konuştu:

“Sendikal müdafaa esasen bir TİS’in varlığı ile ölçülür. Ülkemizde işkolu ve işyeri barajları, TİS yetkisinin gecikmesi ve sendikalaşma nedeniyle yaşanan işten çıkarmalar sonucu toplu iş kontratı kapsamındaki personel sayısı sendikalı emekçi sayısının hayli altındadır. Bakanlığın Aralık 2025 bilgilerine nazaran faal toplu iş mukavelesi kapsamındaki sendika üye sayısı 2 milyon 139 bindir.

“275 BİN PERSONEL SENDİKA ÜYESİ OLDUĞU HALDE TOPLU İŞ KONTRATI KAPSAMI DIŞINDA”

Böylece tüm emekçiler içinde toplu iş mukavelesinden yararlanan sendika üyesi emekçi oranı 11,3 olmaktadır. TİS’lerin büyük kısmından ise kamu emekçileri yararlanmaktadır. Bakanlık datalarına nazaran Ocak 2026’da sendikalı personel sayısı 2 milyon 414 bin iken, toplu iş kontratından yaralanan sendika üye sayısı Aralık 2025’te 2 milyon 139 bindir. Böylelikle 275 bin personel sendika üyesi olduğu halde toplu iş mukavelesi kapsamı dışındadır.

“HER 100 ÇALIŞANDAN SADECE 4’Ü SENDİKAL HAKLARINI KULLANABİLİYOR”

Kamuda sendika üyesi olanların tamamının TİS’ten yararlandığı varsayılacak olursa özel dalda 1 milyon 76 bin olan sendika üye sayısına karşılık toplu iş mukavelesi kapsamındaki emekçi sayısının 800 bin civarında olduğu söylemek mümkündür.

Toplam 19 milyon 571 bin özel bölüm emekçisinin yaklaşık 800 bini toplu iş kontratından yararlanabilmektedir. Böylelikle gerçek bir sendikal muhafazadan yararlanabilmek manasına gelen gerçek sendikalaşma oranı özel bölümde yüzde 4’e kadar gerilemektedir. Diğer bir deyişle özel bölümdeki her 100 personelden sadece 4’ü sendikal haklarını kullanabilmektedir.”

“Bu tablonun sorumlusu hükümettir.” diyen Görgün, “Türkiye, sendikalaşmanın ve sendikal hakların önündeki yasal ve fiili maniler nedeniyle yıllardır ITUC’un Global Emekçi Hakları Endeksi’nde en makûs 10 ülke ortasında yer almaktadır.” dedi.

12 EYLÜL’DE YARATILAN BASKILAR BUGÜN DE DEVAM EDİYOR”

12 Eylül sürecinde yaratılan çalışma hayatındaki baskıların bugün de sürdüğünü belirten Görgün, kelamlarına şöyle devam etti:

“1980 öncesi devrin sendikalı personel sayısına ait sağlıklı istatistikler olmasa da toplu iş kontratı kapsamındaki personel sayısının 900 bin civarında olduğu kestirim edilmektedir. Bu sayı sendikalı personel sayısının üst hududu olarak kabul edilebilir. 2,2 milyon sigortalı personel olduğu dikkate alınacak olursa 12 Eylül öncesi sigortalı personeller içindeki sendikalaşma oranı yaklaşık yüzde 41 olarak kabul edilebilir. 2026 Ocak istatistiklerinde sendikalı personellerin oranının yüzde 14,5 olduğu düşünülecek olursa, sendikalaşma oranı 12 Eylül’den bugüne 26,5 puan gerilmiştir.”

Bugün Türkiye’de milyonlarca çalışanın sendikalaşamadığını vurgulayan Görgün, çalışma şartlarının kötüleştiğini belirterek, “Türkiye bir taban ücretliler toplumu haline gelmiştir.” dedi.
Büşra İlaslan