Sanatçı ve eser sahiplerinin telif hakları için çaba eden ve yakın vakitte yapay zekânın müzik sanayisi üzerindeki tesirlerini ele almak üzere bir “Yapay Zeka Komisyonu” kuran Musiki Yapıtı Sahipleri Grubu Meslek Birliği (MSG)’nin Lideri Ferhat Göçer, üretken yapay zeka teknolojilerinin müzik sanayisinde yarattığı dönüşüme ait açıklama yayımladı.

Göçer, “Yapay Zeka’nın Gölgesinde Müzik ve Yaratıcı Emek: Dijital Aldatmaca mı Yoksa Müziğin Geleceği mi?” başlıklı yazısında, dijital müzik platformlarında süratle artan yapay zekâ içeriklerinin, sanat emeği, telif hakları ve adil rekabet açısından önemli bir yapısal krize yol açtığını vurgulayarak dalın acil ve şeffaf düzenlemelere gereksinim duyduğunu tabir etti.

Göçer’in yazısında dikkat çeken esas kesitler şöyle:

Dijital Kolaylık, Yapısal Adaletsizlik

Üretken yapay zekâ ve müzik teknolojilerindeki süratli gelişim, dijital müzik platformlarında içerik üretimini hiç olmadığı kadar kolaylaştırdı. Lakin bu kolaylık, beraberinde çok önemli yapısal meseleleri da getirdi. Bugün Spotify başta olmak üzere pek çok dijital platformda; kalitesi tartışmalı, sanatsal bir emeğe dayanmayan ve birçok vakit sırf algoritmaları hedefleyen içeriklerin sayısında astronomik bir artış yaşanıyor.

Bu tablo, müziğin üretim ve deveran istikrarını önemli biçimde bozuyor. Bir yanda yıllarını eğitime, sahneye ve üretime adamış sanatkarlar; öteki yanda dakikalar içinde, düşük maliyetle ve birden fazla vakit rastgele bir sanatsal niyet taşımadan üretilmiş yapay zekâ içerikleri birebir alanı paylaşıyor. Sonuç olarak görünürlükten gelir paylaşımına kadar pek çok noktada derin bir adaletsizlik ortaya çıkıyor.

Dinleyici Ayırt Edemiyor: Sorun Kulakta Değil, Sistemde

Deezer & Ipsos tarafından 8 ülkede, 9.000 şahısla yapılan araştırmanın sonuçları son derece çarpıcı. Araştırmaya nazaran dinleyicilerin %97’si, %100 yapay zekâ ile üretilmiş müzik ile insan imali müziği ayırt edemiyor.

Bu bilgi, sorunun dinleyicinin “kulak eğitimi” ya da “dinleme becerisi” olmadığını açıkça ortaya koyuyor. Asıl sorun, piyasanın nasıl düzenlendiği ve bu alanda hangi etik kuralların geçerli olduğu. Dinleyicinin ayırt edememesi onu hatalı ya da yetersiz kılmaz; tersine müzik sanayisinin ve dijital platformların sorumluluğunu artırır.

Şeffaflık Bir Tercih Değil, Tüketici Hakkıdır

Dinleyici ne dinlediğini bilmiyorsa, şuurlu bir tercih yapma hakkı da elinden alınmış demektir. Bu durum, dinleyicinin kendini kandırılmış hissetmesine yol açar. Bu noktada şeffaflık bir seçenek değil, temel bir tüketici hakkıdır.

Aynı araştırmadan çıkan bir öbür değerli sonuç ise dinleyicilerin %52’sinin, dinlediği müziğin yapay zekâ eseri mü yoksa insan emeğiyle mi üretildiğini bilmek istediğini açıkça tabir etmesidir. Bu, son derece net bir toplumsal talebi işaret ediyor: Dinleyici kandırılmak değil, bilgilendirilmek istiyor.

Zorunlu Etiketleme Şart

Bu nedenle %100 yapay zekâ ile üretilmiş müziklerin açık ve mecburî biçimde etiketlenmesi gerekmektedir. Aksi halde yapay zekâ üretimi içerikler, insan emeğiyle üretilmiş yapıtlarla tıpkı algoritmik alanı paylaşmaya devam edecek; birebir listelerde, birebir teklif sistemlerinde ve tıpkı telif gelir havuzlarında yer alacaktır.

Bu durum ne adildir ne de sürdürülebilirdir.

Yapay Zekâ Taklit Eder, His Üretemez

Yapay zekâ, müziğin matematiğini son derece süratli çözebilir; armoniyi, ritmi ve biçimi saniyeler içinde ortaya koyabilir. Kulağa “duygulu” gelen bir müzik üretmesi mümkündür. Lakin burada temel bir ayrım yapılmalıdır: Yapay zekâ duyguyu üretemez, sadece taklit edebilir.

Müzik, seslerin matematiksel diziliminden ibaret değildir. İnsanın yaşadıklarıyla, acılarıyla, sevinçleriyle ve umutlarıyla kurduğu bağın dışavurumudur. Bu nedenle yapay zekâ, müzik üretiminde güçlü bir araç olabilir; bestekarlara ilham verebilir, teknik süreçleri kolaylaştırabilir. Lakin müziğin özünü, yani insan ruhunun sesle kurduğu eşsiz ilgiyi ikame edemez. Sanat, nihayetinde insanın öyküsüdür.

Telif Havuzları Seyreliyor, Emeğin Karşılığı Eriyor

Bugün yaşanan bu dönüşümün en ağır bedelini, emeğiyle üreten gerçek sanatkarlar ödüyor. Telif gelirleri sonlu bir havuzdan dağıtılıyor. Bu havuzun, gerçek üretimle ilgisi olmayan ve manipülatif formüllerle çoğaltılan içeriklerle yapay biçimde şişirilmesi, kaçınılmaz olarak gelirlerin seyrelmesine yol açıyor.

Gelirler yanlış adreslere kayıyor, haksız çıkarlar oluşuyor ve gerçek hak sahipleri direkt gelir kaybına uğruyor. Bu sadece ferdi sanatkarların değil, müzik ekosisteminin tamamının karşı karşıya olduğu yapısal bir krizdir. Genç müzisyenlerin dala tutunma umudu zayıflarken, nitelikli ve emek ağır üretim geri plana itiliyor.

Dinleyici de Ayrım İstiyor

Araştırmanın ortaya koyduğu bir başka kıymetli bilgi, dinleyicilerin %69’unun %100 yapay zekâ ile üretilmiş müzikler için yapılan ödemelerin, insan imali müzikten daha düşük olması gerektiğini savunmasıdır. Bu da hem dinleyicinin hem de dalın net bir ayrım beklentisi içinde olduğunu göstermektedir.

Sorun Teknoloji Değil, Kuralsızlık

Yapay zekânın birtakım alanlarda tercih edilir hâle gelmesi kaçınılmazdır. Bunun, bilhassa üretken eser sahipleri açısından gelir kayıplarına yol açtığı inkâr edilemez. Lakin yapay zekâ büsbütün durdurulabilecek bir teknoloji değildir. Asıl sorun, bu dönüşümün kuralsız, kontrolsüz ve şeffaflıktan uzak biçimde ilerlemesidir.

Konu sırf “ekmeğimizle oynanıyor mu?” sorusundan ibaret değildir. Asıl soru; emeğin hangi şartlarda korunacağı, hangi şeffaflık seviyesinin sağlanacağı ve adil rekabetin nasıl tesis edileceğidir. Hakikat regülasyonlarla kayıpların denetim altına alınması mümkündür.

Ses Hakkı İhlali Suçtur

Bir müzisyenin sesi, sadece teknik bir öge değil; onun kimliği ve yıllar içinde inşa ettiği sanatsal varlığının kendisidir. Bu sesin müsaadesiz biçimde kopyalanması ve yapay zekâ ile çoğaltılması, günahsız bir teknolojik gelişme olarak görülemez. Bu açıkça bir hak ihlali, dijital hırsızlık ve cürümdür.

Sanatçının isteği olmadan sesinin kullanılması hem etik hem de hukuksal açıdan kabul edilemez; sanatkarın iradesini ve emeğini yok sayan son derece tehlikeli bir yaklaşımdır.

Platformlara Açık Çağrı

Dijital müzik platformlarının, yapay zekâ ile üretilen içeriklere ait şeffaf ve bağlayıcı siyasetler geliştirmesi zaruridir. Bugün bu platformlar sadece teknoloji şirketleri değil; müziğin üretim, sirkülasyon ve gelir paylaşım biçimini belirleyen, direkt kültürü etkileyen aktörlerdir.

Aksi halde ortaya çıkan tablo, adil rekabetten uzak, emeği görünmez kılan ve kendi üreticilerini tüketen bir yapıya dönüşecektir. İnsan emeğini ve dinleyicinin gerçek bilgilenme hakkını temel alan siyasetler hayata geçirilmediği sürece, bu kriz derinleşerek devam edecektir.