1902’de Selanik’te doğan Nazım Hikmet’in ailesi kültürlü bir aileydi ve etraflarında çabucak herkes başka bir entelektüeldi.

Annesi Celile Hanım, Sanayi-i Nefise etrafında tanınan bir ressamdı, Türkiye’nin birinci bayan ressamlarında nbiri olarak tarihe ismini yazdırdı.

Nazım’ın konutunda fotoğraf vardı, desen vardı, yüzlere bakarak düşünmek vardı…

Resim eğitimi almadı ancak çizimin yetenek gerektirdiği kadar tabir biçimi olduğunu çok erken öğrendi.

(Otoportreleri sırasıyla İstanbul/1940, Çankırı/1940)

Genç yaşta siyasetle tanıştı, Moskova’ya gitti, hem devrimci fikirlerle hem de çağdaş sanatla iç içeydi.

(Bursa/1941)

Sinema, afiş, tipografi, konstrüktivist estetik… Nazım Hikmet’in şiirinde gördüğümüz keskin sahne geçişleri, manzara kurma marifeti ve ritim duygusu bu yılların miraslarından sadece birkaçı.

(Savaşa Giden Askerler/Bursa)

Memlekete dönüşünde, 1928 yılında gizlice ülkeye girerken Hopa’da yakalandı: Yokluğunda açılan davanın tutuklusu olarak cezaevine gönderildi. Uzun cezaevi yılları bu türlü başladı.

Ve cezaevi ressamı Nazım da bu türlü ortaya çıktı… O Nazım, ressam İbrahim Balaban’ı yetiştirdi.

(Çankırı/1940)

36 yaşında toplam 28 yıl 4 ay mahpus cezasına çarptırılan Nazım için izim, bir hayatta kalma biçimiydi. İnsan yüzünü unutmamak, vakti tutmak, zihni canlı tutmak için çiziyordu.

Nazım Hikmet’in fotoğrafları bu yüzden tarihe tanıklıklar taşır: Bakışlar yorgun, yüzler olduğu üzere…

(İstanbul/1939)

1951’de memleketinden ayrılmak zorunda kaldı Nazım.

Vatansız bırakıldı, sürgün yılları başladı.

Moskova’da yerleşti, orada öldü.

(İstanbul/1939)

Nazım Hikmet kendini ressam olarak tanıtmasa da dünyaya bir ressam dikkatiyle bakıyordu.

Kemal Tahir’e yazdığı bir mektubunda şöyle der:

(Çankırı/1940)

“Bana gelince, bir oldukça vakittir işi ressamlığa döktüm, beş yıldan beri elime fırça aldığım yoktu, aniden ayranım kabardı ve artık elimden fırça düşmüyor, hele tabiat fotoğraflarına, nakış elemanına pek merak saldım. Senin anlıyacağın, uzunluğuna fotoğraf yapıyorum, yağlı boya, sulu boya, çini mürekkebi, kurşunkalem, tuval üstüne, kontrplak üstüne, kâat üstüne. Yani, yaşlanmakla filan durulmayan huyum, yani bir şeye kendimi verince balıklama dalıvermem, bu sefer fotoğrafta kendini gösterdi, fotoğraf yapamadığım vakit adeta hastalanıyorum” (Kemal Tahir’e Mapushaneden Mektuplar)

(Bursa/1941)

Çünkü Nazım Hikmet, düşündüklerini sözlerle yazıya döken, aşkını dizelerde yaşayan ve gördüğünü çizerek yine düşünen bir isimdi…

(Cezaevinden Piraye’ye gönderdiği mektuplardan biri, 1940)

(Çankırı/1940)

Cemile Y. Çetin