Türkiye’deki reklam pastasını onlar yuttu: 158 milyarlık kuşatma
Yabancı dijital medya platformları artık sırf birer irtibat aracı olmaktan çıkarak ülkelerin iç güvenliğini, toplumsal huzurunu ve siyasi istikrarını direkt etkileyen stratejik aktörler haline geldi. Milyarlarca insanın verisini toplayıp işleyen bu dijital mecralar, Türkiye’deki reklam pazarını da büyük ölçüde denetim altına aldı.
Bu tablo, ulusal ve lokal medyayı önemli biçimde ekonomik kayba uğratırken, uzmanlar yabancı dijital medya platformlarının artık açıkça bir ulusal güvenlik sorunu haline geldiğine dikkat çekiyor. Türkiye’de yayın yapan klasik medya kuruluşları RTÜK kontrolüne tabi tutulurken, dijital platformlar neredeyse sınırsız bir hareket alanına sahip. Bu durum, dezenformasyonun süratle yayılmasına ve toplumsal kaosu besleyen bir yer oluşmasına neden oluyor.
Yabancı dijital platformların elinde bulunan büyük bilgi (big data) havuzlarında, milyonlarca şahsa ilişkin son derece detaylı bilgiler bulunuyor. Bireylerden elde edilen bilgiler tahlil edilerek şahsa özel içerikler öne çıkarılıyor, böylelikle toplumsal tercihlere direkt istikamet veriliyor.
DİJİTAL MECRALARIN REKLAM GELİRLERİ
Öte yandan reklam gelirlerindeki tablo da dikkat alımlı boyutlara ulaştı. Türkiye’de reklam harcamalarında lokal basının hissesi 2014 yılında yüzde 80 düzeyindeyken, bu oran 2019’da yüzde 52’ye, 2024’te ise yüzde 26’ya kadar geriledi. Buna karşılık, 2014’te reklam pastasının yüzde 20’sine sahip olan yabancı dijital platformlar, 2019’da yüzde 48’e, 2024’te ise yüzde 74’e ulaştı.
Google, Instagram, WhatsApp, YouTube, Facebook, TikTok ve X üzere platformlara, 2024 yılında Türkiye’den reklam aracılığıyla yaklaşık 158 milyar TL aktarıldı.
“BİZ FİNANSE EDİYORUZ”
Sabah gazetesine konuşan uzmanlar tehlikenin büyüklüğünü alınması gereken önlemleri anlattı. Kastamonu Üniversitesi Yapay Zekâ Çalışmaları Koordinatörü Prof. Dr. Tunay Kamer, yabancı platformların Türkiye’de kazandıkları reklam gelirleriyle ilgili, “Bu durum yalnızca ekonomik bir kayıp değil, kendi kuşatmamızı kendi kaynaklarımızla finanse etmemiz manasına geliyor. Kontrolsüz bırakılan her algoritma, kimlik denetimi yapılmamış bir istihbarat elemanı potansiyeli taşır. Güvenlik artık hudut kapılarında değil, sanal dünyada başlıyor. Bilgilerimizi korumak, algılarımızı yönetmek ve dijital kimliğimizi garanti altına almak ulusal güvenliğin ayrılmaz bir modülü haline gelmiştir” dedi.
Kamer, tahlilin “dijital egemenlik” olduğunu vurgulayarak, yerli ve ulusal büyük lisan modellerinin geliştirilmesinin bir tercih değil, ulusal mecburilik olduğunu kaydetti. Kamer, risk idaresi ve siber dayanıklılık odaklı bir yaklaşımın kural olduğunu vurguladı.
Bu kapsamda devlet, kurumlar ve bireyler seviyesinde eşzamanlı ve tamamlayıcı sorumluluklar bulunduğuna da dikkat çeken Kamer, “Devletin, yabancı dijital platformlardan Türkiye’ye özel risk kıymetlendirme raporları ve şeffaflık taahhütleri talep etmesi gerekiyor. Kurumların, kriz periyotlarında 7/24 temeline nazaran çalışacak süratli müdahale ve doğrulama protokollerini devreye almalı” dedi.
