Altmışlı ve yetmişli yıllarda Milli Eğitim bakanlığı, Çalışma bakanlığı ve Sanayi bakanlığı yapan, önümüzdeki günlerde 99 yaşına girecek olan siyasetçi Ali Naili Fazilet, Medyascope’tan Tarık Çelenk’e konuştu.

Erdem, “12 Eylül sahiden önlenebilir miydi?” sorusuna 4 Eylül 1980 tarihinde kendisine yapılan uyarıyı hatırlatarak, “4 Eylül gecesi Nurettin Ersin Paşa’nın meskeninde bana açıkça söylendi: ‘Kenan Cihan misyondan alınmazsa müdahale olacak.’ Ben bunu Demirel’e motamot aktardım. O da dedi ki: ‘Asker bugüne kadar yaptı, sonunda sivile verdi; bu kere yapmaz.’ Benim kararım net: ‘Nurettin Ersin’i dinleseydi Demirel, Türkiye’nin yazgısı değişirdi.’ Mukadderat bazen büyük laflarla değil, bir cümleyle yazılır. Burada ben, Türkiye’de siyasal kırılmaların birçok sefer ‘bir cümle’ ile ‘bir tercih’ ile ‘bir tereddüt’ ile nasıl öteki yola saptığını görüyorum” dedi.

CELAL BAYAR SORDU: “NİYE DEMOKRAT PARTİ”

Siyasi hayatına Demokrat Parti’de başlayan Fazilet, Demokrat Parti’nin iktidara gelmesiyle 1950’de vazifeye gelen Üçüncü Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın kendisine yönelttiği, “Niye Demokrat Parti’ye yöneldiniz?” sorusuna, “Savunduğum kutsal görüşlerin en güzel temsil edileceğini bildiğimden” diye yanıt verdiğini söyledi.

YIL 1962: “PADİŞAH EFENDİMİZ NASIL”

Ali Naili Fazilet, 1962 yılında halkın kendisine padişahın nasıl olduğunu söylediğini şöyle anlattı:

“Erzurum Oltu’nun Varsaz Köyü’ndeyim. Dağ köyü. Katırla çıkılıyor. Işık yok. Gaz lambası var. Birisi ayağa kalktı ve bana ‘Padişah Efendimiz nasıl?’ diye sordu. Başta başbakanı, cumhurbaşkanını soruyor sandım. ‘Yok’ dedi, ‘Padişah Efendi Hazretlerimiz nasıl?’ Bu sahne şunu gösterir: Devlet değişmiştir lakin zihniyetin her yerde tıpkı süratte değişmesi mümkün olmamıştır. Çağdaş devlet ile tarihî hafıza yan yana lakin kopuk yürümüştür.”

Fotoğraf: Medyascope

İNÖNÜ’YE NAZARAN TÜRKİYE’NİN BİR NUMARALI MESELESİ

İkinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile anılarına da yer veren Fazilet, 1964’te ortalarında geçen konuşmayı şöyle anlattı:

“Ben bunu İnönü’den şahsen duydum. 1964’te salonda karşılaştık; ben o vakit küme lideriyim. Ben sordum: “Paşa Hazretleri size nazaran Türkiye’nin bir numaralı sorunu nedir?” O da tek söz söyledi: ‘Kişilik.’ Akabinde da şunu ekledi: ‘Her şeyi iktisap edemedik… Kişilik problemi ön plandadır.’ Bu ‘kişilik’ sözü, aslında konuşmanın bütün damarlarında dolaşan ‘insan’ sorununun ismidir: insanın kendini eşit görmesi, oburunu eşit sayması, hukuku içselleştirmesi, keyfiliğe razı olmaması…”

İNÖNÜ’NÜN İLERİDE 27 MAYIS’A BAKIŞI

İnönü’nün, 27 Mayıs 1960’da Demokrat Parti iktidarına yapılan askeri müdahaleye ait sonraki haline da değinen Fazilet, şöyle devam etti:

“İnönü’nün Meclis’te ‘son demokratların affı’ konusunda yaptığı konuşmayı çok güzel hatırlarım: ‘Bunların hiçbirisi pahalı arkadaşlarımızın kabahati ve kabahati değildir.’ Daha evvel ‘ben bile sizi kurtaramam’ diyen İnönü’nün, sonra kürsüye çıkıp ‘bu arkadaşlarımız suçsuzdur’ demesi, pişmanlığın açık bir yüzüdür. İnönü’nün Meclis’e hürmeti çok yüksekti. Ceketini açık girmezdi. Karlı bir gün Atatürk’ü ziyarete giderken bize söylediği kelam hâlâ kulağımda: ‘Sizin ciğerlerinizin delinmesine asla müsaade vermem; fakat sakın ola ki devletin onuru delinmesin’ Bu, eski devlet terbiyesidir.”

“BU ADAM DAHİ”

Sekizinci Cumhurbaşkanı Turgut Özal ile Dokuzuncu Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel anılarına da değinen Ali Naili Fazilet, Demirel’in, Özal için “dahi” dediğini anlattı:

“Süleyman Bey, başlangıçta Özal’ın parti kurma teklifine sıcak bakmadı, hatta reddetti. Lakin vakitle fikri değişti. Sonra bana dönüp ‘Bu adam deha’ dedi. ‘Türkiye’yi ayağa kaldıracak adam’ diye niteledi. Yani siyasi rekabet bir yana, ortaya çıkan performansı ve potansiyeli teslim etti. Bu, Demirel’in en azından kimi anlarda şahsî hesapların ötesine geçebildiğini gösterir.

Ama Özal’la birlikte öteki bir sıkıntı de yine görünür hâle geldi. Özal’ın ‘Nakşibendî’yim’ demesi, tarikatların siyasetin içine tekrar girmesi tartışmasını başlattı. Ben o gün şunu düşündüm ve söyledim: ‘Tarikatları defterden silmiştik… artık tekrar siyasete dönüyorlar; bu iş nereye varacak?’ Zira problem bireyin inancı değil, dini yapılarla siyasal iktidar ortasındaki ilginin devlet sistemini nasıl etkileyeceğidir.

Bu devirde bir öteki hastalık da güzelce barizleşti: Etiketleme kültürü. Masonluk tartışmaları, dindarlık tartışmaları, kim kimin adamı meselesi… Bizde bir insanı bir sözle ya yüceltmek ya da yerin tabanına sokmak, düşünmenin yerine geçen bir alışkanlık hâline geldi. Halbuki siyaset, etiketle değil akılla, sloganla değil muhakemeyle yapılır. Biz bu ayrımı yapamadıkça hem insanları harcıyoruz hem de ülkenin aklını zayıflatıyoruz.”